Türkiye’nin sinema alanındaki ilk profesörlerinden olan Sami Şekeroğlu, 26 Şubat 1937'de Elazığ'da doğdu. Değerli hoca, 24 Kasım 2024’te İstanbul’da yaşamını yitirdi. Türk sinemasının görsel belleğini kurtarmak için yola çıkan Şekeroğlu, ilk sinema kulübünü ve Türk Film Arşivi’ni hayata geçirdi. Akademik düzeyde sinema eğitimini Türkiye’de başlatan ilk isim olması, onun sanat tarihindeki yerini sarsılmaz kılmıştır.
Harput'tan Güzel Sanatlar Akademisine Uzanan Yıllar
Sami Şekeroğlu, Harput’un o dönemki ismiyle Hüseynik olarak bilinen Ulukent köyünde Bedriye Hanım ve yörede sesiyle tanınan Ali Feyzi Efendi’nin evladı olarak doğdu. Çocukluk yılları, Elazığ’ın geniş üzüm bağlarında doğayla iç içe geçti. İlköğrenimini doğduğu köyde tamamladıktan sonra eğitim hayatına Elazığ’da ve bir süre de Ankara Atatürk Lisesi’nin orta kısmında devam etti. Lise yıllarında edebiyat, resim ve tiyatroya büyük ilgi gösteren Şekeroğlu, Elazığ Lisesi’nde eğitim gördüğü sırada okulda çeşitli oyunlar sahneleyerek sanatsal yeteneğini erken yaşta kanıtladı.
Yükseköğrenim için İstanbul’a gelen genç Şekeroğlu, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yüksek Resim Bölümü’nü kazanarak büyük şehirdeki sanat hayatına adım attı. Akademi çatısı altında eğitim gördüğü yıllarda Ahmet Kutsi Tecer, Bedri Rahmi Eyüpoğlu ve Ali Avni Çelebi gibi Türkiye’nin ekol haline gelmiş sanat hocalarından dersler alma şansına erişti. Eğitim aldığı süreçte sadece resimle sınırlı kalmayıp edebiyat dünyasıyla da bağlar kurdu. Fazıl Hüsnü Dağlarca ve Abdi İpekçi gibi aydınlarla dostluklar geliştirerek dönemin etkili yayın organlarından Yön Dergisi’nde makaleler kaleme aldı. Düzenlediği şiir matineleri ve konferanslar, dönemin kültür sanat çevrelerinde büyük yankı uyandırdı. Şair Attilâ İlhan, yıllar sonra verdiği bir röportajda kendi edebi mitinin oluşumunu bu matinelerle ilişkilendirmiştir.
Türk Film Arşivi ve Akademik Sinema Eğitiminin Doğuşu
Sami Şekeroğlu’nun sinema tarihindeki en büyük başarısı, dağınık durumdaki yerli filmleri koruma altına alarak Türk Film Arşivi’ni kurmasıdır. Şekeroğlu, büyük özveriyle bir araya getirdiği bu devasa arşivi 1969 senesinde hiçbir maddi karşılık beklemeksizin Akademiye devretti. Bu asil davranış, bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi bünyesinde yer alan sinema arşivinin temelini attı. Kurum, 1967 yılında Uluslararası Film Arşivleri Federasyonu’na (FIAF) katıldı ve 1973’te asil üye statüsünü kazandı. Şekeroğlu, ayrıca ülkemizde sinema eğitimini akademik düzeye taşımak amacıyla 1974 yılında İDGSA bünyesinde Türkiye'nin ilk sinema eğitim birimini kurmuştur. Eğitim çalışmaları hızla meyve verdi. Başlangıçta Sinema Televizyon Enstitüsü adıyla faaliyete başlayan bu eğitim kurumu, günümüzde de etkinliğini sürdürmektedir. Şekeroğlu, bu merkezin bünyesinde ülkenin ilk Sinema Müzesi’ni kurarak sinema kültürünü kalıcı hale getirdi. Hayatını sinema mirasını derlemeye ve genç yetenekleri eğitmeye adayan akademisyen, üniversitede uzun yıllar boyunca idari görevlerde de yer aldı. Bu arşiv çalışmaları aralıksız sürdü.
Yönetmenlik Çalışmaları ve Ulusal Saygı Duruşu
Akademik kimliğinin yanında yönetmen kimliğiyle de öne çıkan Şekeroğlu, 1982 yılında Neşet Günal’ın resimlerinden esinlenerek Toprak Adamları isimli deneysel kısa filmi çekti. Bu özgün yapım, 1985 senesinde Kültür Bakanlığı Sinema Başarı Ödülü’ne layık görülerek yönetmenin sinemasal anlatımdaki başarısını taçlandırdı. TRT ekranlarında izleyicilerle buluşan kapsamlı belgesel serileri 'Türk Sinema Tarihi' ve 'Dünya Sinema Tarihi' yapımlarını hazırlayıp yöneten Şekeroğlu, geniş kitlelerin sinema kültürüyle daha derin bağlar kurmasına vesile oldu. Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı ve rektör yardımcılığı gibi önemli sorumluluklar üstlenen ustanın ismi, 2013 yılında alınan kararla kurucusu olduğu merkeze verilerek ölümsüzleştirildi.
Sami Şekeroğlu, Türk kültür ve sanat hayatına yaptığı büyük katkılar nedeniyle 2023 yılında sinema dalında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’nü almaya hak kazanmıştır. 24 Kasım 2024’te aramızdan ayrılan değerli hoca, Levent Camii’nde düzenlenen törenin ardından Hasdal Mezarlığı’na defnedilmiştir. Yetiştirdiği öğrenciler onun yolundadır.
Önemli ödülleri ve başarıları şunlardır:
- 1985 yılında "Toprak Adamları" filmiyle Kültür Bakanlığı Sinema Başarı Ödülü
- 1992 yılında Altın Koza Film Festivali’nde Yaşam Boyu Onur Ödülü
- 2023 yılında sinema alanında Türkiye Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü