Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında devlet kademelerinde çok önemli görevler üstlenen Sami Çölgeçen (kamuoyunda bilinen adıyla Mehmet Sami Üründül), Türk siyaset tarihinin önemli şahsiyetlerinden biridir. 1877 yılında Berkiler'de dünyaya gelen bu saygın devlet adamı, kamuoyunda Mehmet Sami Üründül adıyla da bilinir. Harbiye'den mezun olduktan sonra hem askerî hem de sivil yönetim alanında seçkin bir kariyer inşa etmiştir. Kendisi iyi bir eğitim almıştır. İmparatorluğun en çalkantılı dönemlerinde sınır boylarında, diplomatik misyonlarda ve nihayetinde meclis kürsülerinde ülkesine hizmet etmiştir. Bu kıymetli siyasetçi, 26 Eylül 1935 tarihinde hayata gözlerini yumuştur.
Askerî Eğitimden Liman Başkanlıklarına Uzanan İlk Yıllar
Gençlik yıllarında askerî eğitime yönelen Mehmet Sami Üründül, dönemin en saygın eğitim kurumlarından biri olan Harbiye'den başarıyla mezun olmuştur. Aldığı bu disiplinli eğitimin ardından ordu içerisinde Kaptan unvanıyla görev almıştır. Askerî birikimini idari mekanizmalarla birleştiren Çölgeçen, Osmanlı İmparatorluğu için stratejik öneme sahip liman kentlerinde kritik sorumluluklar üstlenmiştir. Bu kapsamda Trablusşam, İskenderun ve Hayfa limanlarının başkanlık makamlarında bulunmuştur. Liman yönetimindeki başarıları, onu denizcilik alanındaki en üst düzey kurumlardan biri olan Bahriye Nezareti Yaverliği görevine taşımıştır. Bu süreçte dönemin en etkili siyasi oluşumu olan İttihat ve Terakki Cemiyeti üyeleri arasında yer alarak dönemin siyasi gelişmelerini yakından takip etmiştir.
İmparatorluğun Sınırlarında Mutasarrıflık ve Diplomasi Yılları
Osmanlı coğrafyasının farklı köşelerinde idarecilik yapan Sami Çölgeçen, çok geniş bir bölgede mülki idare amiri olarak görev almıştır. Devletin otoritesini tesis etmek ve yerel halkla ilişkileri düzenlemek adına en zorlu bölgelerde mutasarrıflık vazifelerini yürütmüştür. Sorumlulukları son derece ağırdı. Başarılı devlet adamının idari sorumluluk üstlendişı bölgeler arasında Fizan, Necid Sancağı, Taiz, Kerkük ve Kerbela bulunmaktadır. Bu kritik mülki görevlerin yanı sıra dış ilişkilerde de aktif bir rol oynayan Üründül, diplomatik yetenekleriyle de ön plana çıkmıştır. Diplomaside de yeteneğini kanıtlamıştır. İmparatorluğun sınır komşuları ve stratejik bölgelerinde konsolosluk faaliyetlerini yönetmiştir. Bu doğrultuda Horasan, Rumiye ve Bağdat gibi önemli merkezlerde Başkonsolos unvanıyla görev yaparak Osmanlı diplomasisini başarıyla temsil etmiştir.
Milletin Vekili Olarak Parlamento Dönemi
Kariyerinin ilerleyen dönemlerinde halkın temsilcisi olma yolunda adımlar atan siyasetçi, yasama organlarında da aktif bir biçimde yer almıştır. İlk parlamento deneyimini henüz imparatorluk döneminde yaşayan bu deneyimli siyasetçi, Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ın üçüncü yasama döneminde Bağdat Vilayeti Kerbela sancağı mebusu olarak çok önemli çalışmalara imza atmıştır. Bu göreve yapılan bir ara seçim neticesinde seçilerek parlamento sıralarındaki yerini almıştır.
Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte yeni devletin kuruluş ve kurumsallaşma süreçlerine de katkı sunmaya devam etmiştir. Millî iradenin tecelligâhı olan Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde de milletvekili olarak hizmet etmiştir. TBMM'nin üçüncü döneminde Ankara milletvekili, beşinci döneminde ise Çankırı milletvekili olarak görev yapmıştır. Yasama faaliyetlerinde edindiği engin tecrübeleri yeni cumhuriyetin yasalarının şekillenmesinde kullanmıştır. Ailesine son derece bağlıydı.
Devlet işlerinin getirdiği yoğun çalışma temposunun yanında aile hayatına da büyük önem veren siyasetçi, evli ve dört çocuk babasıydı. Çölgeçen'in bu evlilikten Yadigar, Suavi, Feridun ve Mehmet Can adlarında dört evladı dünyaya gelmiştir. Hem seçkin bir devlet adamı hem de sevgi dolu bir aile babası olarak ömrünü tamamlayan değerli siyasetçi Mehmet Sami Üründül, Cumhuriyet tarihinin ilk dönemlerine damga vuran çok zengin bir bürokratik miras bırakmıştır.