Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan tarihi süreçte, vatan savunmasında en ön saflarda yer alan askeri şahsiyetlerden biri Mehmet Sabit Noyan'dır. 1877 yılında İstanbul'da dünyaya gelen bu seçkin komutan, askeri kariyeri boyunca Balkan Savaşları'ndan Birinci Dünya Savaşı'na, oradan da Türk Kurtuluş Savaşı'na kadar birçok kritik cephede önemli sorumluluklar üstlenmiştir. Aldığı stratejik kararlar ve muharebe meydanlarındaki cesaretiyle tanınan Noyan, özellikle Büyük Taarruz'un seyrini değiştiren kritik hamleleriyle Türk askeri tarihine adını altın harflerle yazdırmıştır. Harbiye sıralarında başlayan vatan hizmeti, Cumhuriyet yıllarında orgenerallik rütbesine kadar yükselerek devam etmiş ve geride onurlu bir askeri miras bırakmıştır.
Osmanlı Ordusundaki İlk Yılları ve Esaret Günleri
Ömer Faik Bey'in oğlu olarak İstanbul'da doğan Mehmet Sabit, askeri eğitimine adanmış bir ömür sürdü. 14 Aralık 1902 tarihinde Harp Okulu kapısından adımını atarak askeri hayatına ilk resmi başlangıcını yaptı. Buradaki eğitimini başarıyla tamamlayarak 27 Mayıs 1905 günü teğmen rütbesiyle mezuniyetini aldı. Ordudaki askeri kabiliyetiyle kısa sürede tüm komutanların dikkatini çekmeyi başaran genç subay, mezuniyetinden yalnızca birkaç ay sonra, yani eylül ayında üsteğmenlik rütbesine terfi ettirildi. Akademik başarısını Harp Akademisi'nde taçlandıran Sabit Bey, 1 Eylül 1908 tarihinde mümtaz yüzbaşı unvanıyla mezun oldu.
Kariyerinin ilk büyük sınavlarını Balkan Savaşları ile Birinci Dünya Savaşı'nın çetin koşullarında verdi. Cephelerdeki üstün çabasıyla 1914 yılında binbaşılığa terfi etti. Aynı dönemde Hicaz bölgesinde görevlendirilen Noyan, 22. Hicaz Tümeni bünyesinde kurmaylık ve kurmay başkanlığı gibi mühim vazifeler icra etti. Arap Yarımadası'ndaki amansız mücadeleler sırasında, 23 Eylül 1916 tarihinde Taif'te düşmana esir düşerek Mısır'daki esir kampına gönderildi. Esaret altında geçen zorlu üç yılın ardından, 21 Temmuz 1919'da nihayet vatan toprağına geri dönebildi. İstanbul'a ulaştığında Genelkurmay 4. Şube Müdürlüğü görevine getirilerek askeri hizmetine kaldığı yerden devam etti.
Milli Mücadele Dönemi ve Büyük Taarruz
Anadolu'da alevlenen bağımsızlık meşalesi, tecrübeli subayı da kısa süre içerisinde kendine doğru çekmeyi başardı. Sabit Bey, 8 Aralık 1920 tarihinde Türk Kurtuluş Savaşı'na katılmak amacıyla Anadolu'ya geçti. Milli Mücadele saflarında sergilediği yüksek kararlılıkla 1 Mart 1921 tarihinde yarbay rütbesine yükseltilmeyi başardı. Ankara'da subay adaylarının yetiştirilmesinde görev alan Noyan, Batı Cephesi emrinde 190. Alay Komutanlığı yaptı. Ordunun kurmay kademelerinde çeşitli kademelerde çalıştı. Ardından 1. Ordu Kurmay Başkan Yardımcılığı görevine getirildi.
Büyük Taarruz'un devam ettiği 4 Eylül 1922 tarihi, onun askeri yaşamının en unutulmaz dönüm noktalarından biri oldu. Savaşın kaderini belirleyecek olan kritik bir tepeyi vadedilen saatte ele geçiremediği için yaşamına son veren Reşat Bey'in yerine, acil olarak 57. Tümen Komutanı tayin edildi. Bu kritik cephede askerleri sevk ve idare eden Noyan, hedeflerin başarıyla ele geçirilmesinde büyük pay sahibi oldu. Savaştan sonra kahramanlığı ödüllendirildi. Kendisine kırmızı şeritli İstiklal Madalyası takdim edildi.
Cumhuriyet Dönemi ve Orgeneralliğe Uzanan Kariyer
Yeni kurulan devletin askeri yapılanmasında da Mehmet Sabit Noyan'a önemli görevler düştü. 1924 yılında Genelkurmay İstihbarat Daire Başkanlığı koltuğuna oturan komutan, 30 Ağustos 1927'de tümgeneralliğe yükseldi. Bu rütbeyle Kafkas Tümeni komutanlığı yaptı. Ayrıca 5. Kolordu Komutan Vekilliği görevini yürüttü. 1930'lu yıllarda Milli Savunma Bakanlığı Kara Müsteşarlığı görevini başarıyla üstlenen Noyan, 30 Ağustos 1935 tarihinde korgeneralliğe terfi etti.
Mehmet Sabit Noyan, uzun askeri kariyeri boyunca Türk ordusuna farklı kademelerde ve rütbelerde hizmet etmiştir. Noyan'ın ordu bünyesinde üstlendiği öne çıkan rütbe ve görevlerden bazıları şunlardır:
- Teğmen rütbesiyle başlayan ve Orgenerallik makamına kadar uzanan şerefli bir askeri kariyer
- Milli Mücadele yıllarında 190. Alay Komutanlığı ve 57. Tümen Komutanlığı gibi cephe görevleri
- Cumhuriyet döneminde üstlendiği Genelkurmay İstihbarat Daire Başkanlığı ve Yüksek Askeri Şura Üyeliği idari vazifeleri
İkinci Dünya Savaşı'nın zorlu yıllarında İstanbul ve çevresinin güvenliğinden sorumlu olarak sıkıyönetim komutanlığı yaptı. Bu süreçte hem askeri düzeni korudu hem de şehrin savunma hazırlıklarını yönetti. Ordudaki üstün disiplini ve başarıları neticesinde 30 Ağustos 1945 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri'nin en üst komuta kademesi olan orgenerallik rütbesine terfi ettirilerek 3. Ordu Komutanlığı görevine atandı. Yüksek Askeri Şura üyeliğine kadar yükselen tecrübeli paşa, 18 Mayıs 1948 tarihinde emekliye ayrıldı. 1967 yılında hayata gözlerini yuman Noyan'ın naaşı, yıllar sonra Ankara'daki Devlet Mezarlığı'na nakledilerek ebedi istirahatgahına tevdi edildi.