Uygur bağımsızlık hareketinin en önemli figürlerinden biri olan siyasetçi Sabit Damolla Abdülbeki, Haziran 1883'te dünyaya gelmiş ve 1934 yılında hayata gözlerini yummuştur. Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti'nin başbakanlık koltuğuna oturarak bölge tarihinde derin izler bırakan bu karizmatik lider, yaşamı boyunca bağımsızlık mücadelesinin en ön saflarında yer almıştır. Jin Shuren idaresindeki Sincan eyalet hükûmetine karşı bayrak açan Abdülbeki, gerçekleştirdiği askeri ve siyasi hamlelerle mazlum bir halkın sesi olmayı başarmıştır.
Doğu Türkistan Bağımsızlık Yolculuğu ve Başbakanlık Dönemi
Uygur halkının özgürlük arayışında dönüm noktası sayılan cumhuriyet, Sabit Damolla Abdülbeki'nin liderliğinde hayat bulmuştur. Bu tarihi yönetimde başbakanlık görevini üstlenen Abdülbeki, sadece bir bürokrat değil, aynı zamanda halkın hürriyet idealini gerçeğe dönüştürmek için çabalayan bir önder olmuştur. Bağımsızlık hareketinin lideri olarak yürüttüğü faaliyetler, onun siyasi dehasını ve vatanseverliğini açıkça ortaya koymaktadır. Karşılaştığı tüm zorluklara rağmen taviz vermeden yoluna devam eden devlet adamı, ardında silinmez izler bırakan adımlar atmıştır.
Kumul İsyanı ve Siyasi Mücadeleler
Sabit Damolla Abdülbeki, haksızlıklara karşı durmaktan hiçbir zaman çekinmemiştir. Jin Shuren'in yönetimindeki Sincan eyalet hükûmetinin baskıcı politikalarına karşı patlak veren Kumul İsyanı'na önderlik etmesi, onun askeri ve stratejik cesaretinin en büyük kanıtıdır. Bu büyük başkaldırının ardından mücadele alanını genişleten Uygur siyasetçi, ilerleyen dönemde Cumhurbaşkanı Hoca Niyaz'a karşı da isyan bayrağı açmıştır. Hoca Niyaz'a karşı yürüttüğü başkaldırı, onun ilkelerinden ve tam bağımsızlık hedefinden asla geri adım atmadığını göstermektedir.
Sabit Damolla Abdülbeki'nin aktif rol oynadığı tarihi gelişmeler şunlardır:
- Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti bünyesinde üstlendiği başbakanlık görevi
- Jin Shuren idaresindeki Sincan eyalet hükûmetine karşı yürütülen Kumul İsyanı liderliği
- Cumhurbaşkanı Hoca Niyaz yönetimine karşı organize edilen başkaldırı
1934 yılında hayatını kaybeden büyük devlet adamı, kısa ömrüne devrim niteliğinde başarılar sığdırmayı bilmiştir. Bölgenin hürriyet meşalesini yakan önder, bugün de Uygur tarihinin en parlak yıldızlarından biri olarak anılmaktadır.