Modern Alman heykel sanatının öncülerinden Rudolf Belling, Nazi rejiminin yıkıcı baskılarından kaçarak sığındığı Türkiye’de yaklaşık kırk yıl geçirmiş, bu dönemde ülkemizde modern heykeltıraşlığın kurumsallaşmasına büyük emek vermiş ve cumhuriyet kuşağı heykeltıraşlarının yetişmesinde baş rolü oynamıştır. 26 Ağustos 1886 tarihinde İş insanı Julius Belling ve Heléne Thomas'ın oğlu olarak Berlin'de dünyaya gelen sanatçı, İkinci Dünya Savaşı’nın zorlu şartları altında Türk hükümetinin resmi davetiyle İstanbul'a yerleşmiştir. Ülkemizde geçirdiği yıllarda hem yenilikçi akademik yöntemleri uygulamış hem de kamusal alandaki anıtsal çalşmalara imzasını atmıştır.
Sanatla İlk Temaslar ve Öncü Yıllar
Belling, Steglitz'deki ilköğretiminden sonra yatılı okula gitti. Annesinin tavsiyesi ve tücar olma arzusuyla, 1903-1905 yılları arasında dekoratif eserler üzerine çalşan Jean Renaud'un atölyesinde çıraklık yaptı. Ticaret okuluna devam ederken modelleme ve çizim kurslarıyla kendini geliştirdi. 1906-1907 yıllarında heykel ve dekoratif sanatlar eğitimi aldı. İlk dönemde kendi çabalarıyla pratik yaptıktan sonra büyük bir şanstı ki akademiye kabul edildi. Emil Kaselow'un atölyesinde çalşırken yönetmen Max Reinhard ile tanıştı ve tiyatro dünyasıyla tanıştı. Tasarımcı Ernst Stern ile sahne dekorları üzerinde ortak çalşmalar yürüttü. Hans Virchow'dan sanat anatomisi dersleri aldı. 1911 yılında Peter Bruer’in öğrencisi olarak çalşmalara başladı ve bu süreçte kübist ile dışavurumcu üslupta ilk heykellerini şekillendirdi. Batı Avrupa seyahatleri sırasında Paris'te Pablo Picasso ile yolları kesişti. 1914 yılında Büyük Alman Sanat Fuarı'na katılarak ilk büyük çıkışını gerçekleştirdi.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında askeri hava kuvvetlerinde modelleme üzerine çalşan Belling, bu süreçte “Yaralı”, “Dövüş” ve “Havacı” adlı ünlü eserlerini üretti. Savaş sonrasında mimari, resim ve heykel birliktelişini savunan Novembergruppe (Kasım Grubu) adlı oluşumun kurucu üyeleri arasında yer aldı. Fritz Gurlitt galerisindeki solo sergisinde yer alan ve Alman sanatının ilk non-figüratif soyut çalşması olan Dreiklang (Üçlü Uyum) isimli heykeli tasarladı. Bu çığır açıcı tasarım, Bruno Taut, Max Taut ve Hans Poelzig gibi dönemin vizyoner mimarlarıyla yürütülen mimari tartışmalardan beslenmiştir. Berlin Ulusal Galerisi Müdürü Ludwig Lusti’nin desteğiyle 1924 yılında büyük bir solo sergi açtı. Lusti'nin isteği üzerine bu ünlü eserin ahşap versiyonunu da üretti.
Nazizm Baskıları ve Yeni Bir Hayat Arayışı
Sanatçı, 1925 yılında dansçı Toni Friedlaender ile yaşamını birleştirdi ve 1928'de oğlu Thomas dünyaya geldi. Berlin-Lichterfelde'de mimar Vasily Luckhardt tasarımı stüdyo evini inşa ettirdi. 1931 yılında Prusya Sanat Akademisi üyeliğine seçilen Belling, Nazi yönetiminin başa gelmesiyle 1933'te istifaya zorlandı. Ülkesinde çalşma imkânı kalmayan sanatçı, New York'taki Weyhe Galerisi'nin davetiyle ABD'ye geçerek burada sekiz ay ders verdi. ABD'de kalması için sunulan büyük fırsatlara rağmen, Yahudi kökenli annesinden dolayı hayati tehlikesi bulunan oğlu Thomas'u kurtarmak için Almanya'ya döndü. Tam bu sırada, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi öncü yöneticisi Burhan Ümit Toprak'tan bölüm başkanlığı için davet aldı. Kendi vatanında eserleri Nazi rejimi tarafından eritilip yok edilirken, bu resmi teklifi kabul ederek 1937 yılında oğluyla birlikte Türkiye'ye sığındı. Oğlunu ise ancak 1939 yılında gizlice İstanbul'a getirebildi.
Cumhuriyet Dönemi Mirası ve Yetiştirdiği Heykeltıraşlar
İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Heykel Bölümü Başkanlığı görevini 1951 yılına kadar kesintisiz yürüten Belling, eğitim alanında köklü reformlar yaptı. Onun modern ve disiplinli sanat anlayışı, Türkiye’de yepyeni bir heykeltıraş kuşağının doğuşuna vesile olmuştur. Belling’in atölyesinden geçerek çağdaş Türk sanatını şekillendiren başlıca isimler şunlardır:
- İlhan Koman
- Kuzgun Acar
- Şadi Çalık
- Hüseyin Gezer
- Hakkı Atamulu
- Yavuz Görey
- Ali Teoman Germaner
- Hüseyin Anka Özkan
- Kâmil Sonad
Akademideki pedagojik çalşmalarının yanı sıra kamusal anıtlara da imza atan Belling, 1940 yılında Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi bahçesindeki İsmet İnönü anıtını tamamlama başarısı gösterdi. Ayrıca o yıllarda İsmet İnönü’nün bir büstünü de yaptı. Taksim Gezi Parkı için tasarladığı ünlü atlı anıt ise siyasi dengelerin değişmesiyle uzun yıllar depolarda bekledikten sonra 1983'te Maçka'daki parka yerleştirildi. İkinci evliliğini Yolanda Carolina Manzin ile yapan ve bu evlilikten kızı Elizabeth dünyaya gelen sanatçı, 1952-1965 yılları arasında İstanbul Teknik Üniversitesi'nde ders verdi. Portre ve resim çalşmalara da ağırlık verdi. 1955 yılında Federal Almanya Büyük Hizmet Nişanı alan ve Berlin Güzel Sanatlar Akademisi'ne yeniden seçilen heykeltıraş, 1966 yılında ülkesine dönerek Krailling'e yerleşti ve 9 Haziran 1972 tarihinde 86 yaşındayken vefat etti.