Filipinler'in güneyinde yer alan Maasin kentinde 28 Mart 1945 tarihinde dünyaya gelen ve tam adı Rodrigo Roa Duterte olan siyasetçi, belediye başkanlığı döneminden devlet başkanlığına uzanan süreçte uyguladığı sert politikalarla tanınmıştır. Özellikle uyuşturucu çetelerine karşı başlattığı tavizsiz mücadele ve uluslararası arenada yankı uyandıran çıkışlarıyla küresel kamuoyunun gündeminden düşmemiştir.
Davao Belediye Başkanlığı ve Siyasete Giriş
Siyasi kariyerinin en önemli temel taşlarını Davao şehrinde atan Rodrigo Duterte, bu kentte uzun yıllar boyunca yerel yönetici olarak görev yaptı. Siyaset sahnesine adım attıktan sonra 1988-1992, 1992-1998, 2001-2010 ve 2013-2016 yılları arasında belediye başkanı seçildi. Toplamda yedi dönem boyunca sürdürdüğü bu görevle, ülkenin en uzun süre belediye başkanlığı yapan ismi olma unvanını kazandı. Yaklaşık 22 yıl boyunca kenti yöneterek yerel siyasette kırılması güç bir rekor elde etti. Onun yokluğunda ise kızı Sara Duterte devreye girdi. Kızı 2010-2013 ve ardından 2016-2019 yılları arasında Davao şehrinin yönetimini üstlendi.
Duterte'nin özel hayatı da en az siyasi kariyeri kadar hareketli geçmiştir. 1973 yılında Elizabeth Abellana Zimmerman ile evlenen siyasetçinin bu evlilikten Sara Duterte (d. 1978) ve Paolo Duterte (d. 1975) adında iki çocuğu oldu. Çift, 2000 yılında evliliklerini sonlandırma kararı aldı. Boşanmanın ardından Honeylet Avancena (d. 1970) ile yaşamaya başlayan Duterte'nin bu ilişkisinden de Veronica A. Duterte (d. 2004) isimli bir kızı ile Sebastian Z. Duterte adında bir oğlu dünyaya geldi. Kendisini çapkın olarak tanımlayan eski lider, evliliğinin bitmesinin ardından iki sevgilisinin olduğunu açıklamaktan çekinmemiştir. Söyleşilerinde özel yaşamına dair sansürsüz ifadeler kullanması, muhafazakar Filipin toplumunda büyük tartışmalara yol açmıştır.
Devlet Başkanlığı ve Tartışmalı Söylemleri
Tarihler 30 Haziran 2016'yı gösterdiğinde, Rodrigo Duterte altı yıllık görev süresi için resmen Filipinler Devlet Başkanı seçildi. Göreve gelir gelmez uyuşturucuyla mücadele konusunda halka sert çağrılarda bulundu. Çete liderlerini öldüren vatandaşlara ödül ve madalya vadetti. Her uyuşturucu baronu için 5 milyon peso ödeme yapılacağını duyurdu. Buna karşılık uyuşturucu kartelleri de boş durmayarak Duterte'nin başına 3,2 milyon dolar ödül koydu. Siyasetçi aynı zamanda, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) başkanlığını 2017 yılı itibarıyla üstlenerek bölgesel diplomaside de rol oynadı. Ancak onun asıl ünü, uluslararası diplomatik teamülleri hiçe sayan sert açıklamalarından geliyordu.
Görev süresi boyunca ve öncesinde yaptığı açıklamalar, onun ne denli tartışmalı bir figür olduğunu kanıtlar niteliktedir:
- Eski Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Barack Obama'ya yönelik ağır hakaretlerde bulunarak diplomatik ilişkileri germiştir.
- Uyuşturucu kullanan kendi çocukları dahi olsa öldüreceğini belirtmiş, bu politikayı eleştiren Birleşmiş Milletler (BM) yetkililerine sert sözlerle yüklenmiştir.
- Seçim kampanyasında insan hakları yasalarını görmezden geleceğini ilan ederek suçluları Manila körfezine atıp balıklara yem yapacağını söylemiştir.
- Davao'da 1989 yılında yaşanan cezaevi isyanında hayatını kaybeden Avustralyalı kadın misyoner hakkındaki ifadeleri tepki toplamış, sonrasında ofisi özür dilemiştir.
- 2015 yılında Papa'nın ülkeyi ziyareti sırasında yaşanan trafik yoğunluğuna sinirlenerek Papa Francis'e küfür etmiş, fakat daha sonra bir mektupla af dilemiştir.
- Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump ile kıyaslanmayı reddederek onu "bağnaz" olarak nitelendirmiştir.
Uluslararası Ceza Mahkemesi Süreçleri ve Gözaltı
Devlet başkanlığı görevini 30 Haziran 2022'de eski lider Ferdinand Marcos'un oğlu Bongbong Marcos'a devreden Duterte için asıl zorlu süreç bundan sonra başladı. Görevde olduğu dönemde yürütülen uyuşturucu operasyonlarında altı binden fazla kişinin hayatını kaybetmesi, uluslararası kurumları harekete geçirdi. Hollanda'nın Lahey kentindeki Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), bu operasyonlarda insanlığa karşı suçlar işlendiği iddiasıyla Eylül 2021'de resmi soruşturma kararı almıştı. Duterte, kızı ve mevcut Başkan Yardımcısı Sara Duterte ile birlikte Mayıs 2025'teki ara seçimler öncesinde Hong Kong'un Wan Chai bölgesini ziyaret ettiği sırada, tutuklanma ihtimaline karşı hapse girmeye hazır olduğunu yineledi.
Interpol eski lider hakkında kırmızı bülten çıkardı. Ülkeye dönüşünde güvenlik önlemleri üst düzeye çıkarıldı. Hong Kong dönüşünde kendisini gözaltına almak amacıyla Manila'da en az 7 bin polisin görevlendirildiği açıklandı. Nitekim eski devlet başkanı, 10 Mart 2025 tarihinde Manila'ya ayak basar basmaz emniyet güçlerince gözaltına alındı. Gözaltı işleminin hemen ardından, Filipinler'de mahkemeye çıkarılmasına fırsat verilmeden 11 Mart 2025'te Hollanda'nın Lahey kentine sevk edildi.