Robinson Crusoe, İngiliz yazar Daniel Defoe tarafından 1719 yılında kaleme alınan ve edebiyat tarihinin ilk İngilizce romanı olarak kabul edilen eserin baş kahramanıdır. İngiltere'de yaşayan orta halli ve Alman asıllı bir ailenin en küçük oğlu olan Robinson, babasının tüm itirazlarına kulak tıkayarak dünyayı gezme hayalleriyle tehlikeli okyanus seferlerine çıkmıştır. Bu büyük hayal onun hayatını değiştirdi. Denizlere açılma tutkusu onu fırtınalı okyanuslarda amansız bir mücadelenin ortasına sürüklemiş ve bu durum ıssız bir adada yirmi sekiz yıllık yalnızlıkla sonuçlanmıştır.
Fırtınalı Denizlerden İssız Adaya Ulaşan Bir Yaşam
Denizcilik tutkusuyla yanıp tutuşan genç Robinson, karşılaştığı büyük tehlikeler nedeniyle bir ara bu merakından vazgeçer gibi olmuştur. Ancak içindeki macera isteği hiç sönmedi. Bu yüzden yeniden okyanusa açılmaya karar vermiştir. Yolculuk sırasında bindikleri gemi, şiddetli bir fırtınanın etkisiyle kayalıklara çarparak tamamen parçalanmıştır. Korkunç kazadan sağ kurtulan tek insan olarak kendisini ıssız bir kıyıda bulmuştur. Bu ıssız kara parçası, Amerika kıyısındaki Oroonoque Nehri'nin döküldüğü yerde bulunan yalnız bir adadır. İlk başlarda kurtulma umudu taşısa da kısa sürede durumun vehametini kavrayarak ömrünün geri kalanını bu ıssız coğrafyada tek başına geçireceğini kabul etmiştir. Pratik zekasını kullanan kahraman, kendine korunaklı bir barınak inşa ederek işe başlamıştır. Robinson, karşılaştığı her türlü güçlüğü aşabilecek kadar becerikli ve pratik zekalı bir karakterdir.
Robinson, adadaki zorlu ve çetin yaşamı süresince şu temel becerileri hayata geçirerek hayatta kalmayı başarmıştır:
- Kendisine güvenli ve korunaklı bir barınak inşa etmiştir.
- Adadaki vahşi hayvanları zamanla evcilleştirmeyi başarmıştır.
- Tarım yaparak kendi buğdayını yetiştirmeyi öğrenmiştir.
- Avladığı hayvanların postlarını işleyerek giysi yapmıştır.
Doğayla giriştıği bu zorlu mücadele tam yirmi dört yıl boyunca tek bir insan yüzü görmeden sürmüştür. Adadaki yirmi dördüncü yılında Robinson'un sakin hayatı, kıyıya gelen yerli yamyamlar yüzünden tamamen değişmiştir.
Cuma ile Kesişen Yollar ve İngiltere'ye Dönüş
Kıyıdaki yamyamların elinden kaçan genç bir yerliyi tüfeği sayesinde kurtaran Robinson, karşılaştıkları o özel günün anısına ona 'Cuma' ismini vermiştir. Cuma ona sadık bir köleydi. Koyu tenli bir insan olan Cuma, kendisini kurtaran adama büyük bir sadakatle bağlanmıştır. Robinson, yeni arkadaşına İngilizce konuşmayı, avlanmayı ve kendi yemek yeme alışkanlıklarını öğretmiştir. Yeni hayatında ihtiyaç duyabileceği her şeyi ona büyük bir sabırla öğretmiştir. Bu sadık ikili, adanın zorlu koşullarında tam dört yıl boyunca büyük bir uyum içinde yaşamıştır. Adadaki yirmi sekizinci yıllarında, yakınlarda demirleyen bir İngiliz gemisindeki isyancı korsanları alt etmişlerdir. Gemi kontrolünü ele geçirerek otuz yıllık bir ayrılığın ardından nihayet İngiltere'ye doğru yelken açmıştırlar. Ülkesine döndüğünde elli dört yaşında olan kahramanın içindeki macera tutkusu, yaşadığı onca zorluğa rağmen hiç sönmemiştir.
Gerçek Esintiler, Sömürgecilik ve Edebi Etkiler
Yazar Daniel Defoe'nun bu ölümsüz eseri kaleme alırken birtakım gerçek olaylardan ilham aldığı bilinmektedir. Yazar, İskoçyalı ünlü denizci Alexander Selkirk'in Büyük Okyanus'ta yer alan Juan Fernandez Adası'nda tek başına geçirdiği dört yıllık gerçek ve amansız yaşam mücadelesinden büyük oranda esinlenmiştir. Selkirk'in bu olağanüstü macerası, yazar William Dampier'in seyahat kitabında ve onu kurtaran Woodes Rogers'ın anılarında yer almıştır. Kitabın ilk baskısında yer alan orijinal ve son derece uzun başlığı, Yorklu bir denizcinin gemi kazası sonucu düştüğü Amerika kıyılarındaki ıssız adada korsanlar tarafından kurtarılana kadar geçen yirmi sekiz yıllık serüvenini özetlemektedir. Roman, tarihi dönem açısından yeni gelişen batı sömürgeciliğini meşrulaştıran bir arka plana da sahiptir. Eserde Batı dünyasının kültürel değerlerinin, ahlaki ve ekonomik yapısının diğer toplumlardan üstün olduğu fikri işlenmiştir. Becerikli, alet yapabilen ve medeniyet getiren Robinson figürü, bu sömürgeci zihniyetin bir sembolü olarak tasvir edilmiştir. Diğer taraftan Defoe, bireyin tamamen yapayalnız ve çaresiz bir durumda kalsa dahi inancç, kararlılık ve sürekli çalışma ile en büyük zorlukları aşarak başarıya ulaşabileceğini sembolize etmiştir. Sosyal bilimciler de Robinson örneğini, insanın toplumdan tamamen izole yaşayamayacağını kanıtlamak için sıkça kullanırlar. Ünlü Fransız yazar André Malraux, bu eseri Don Kişot ile karşılaştırarak Robinson'un mücadelesini övmüştür. Ayrıca ünlü düşünür Jean-Jacques Rousseau, romanın çocukların eğitim sürecine çok büyük katkılar sunacağını ifade ederek eseri tavsiye etmiştir.