Türk tiyatro ve sinema dünyasının önemli isimlerinden Reşit Baran, 19 Aralık 1910'da İstanbul'da doğdu. Sultanahmet semtinde dünyaya gelen sanatçı, 17 Temmuz 1963'te yine bu şehirde yaşamını yitirdi. Yarım asırlık ömrünü sahnelere adayan Baran, tiyatro ve sinemada aktörlük, oyun yazarlığı ve çevirmenlik yaptı. Anadolu'da geçen çocukluğunun ardından İstanbul'da aldığı nitelikli eğitimle sanat dünyasının vazgeçilmez simalarından biri haline geldi. Oyunculuk yeteneğinin yanı sıra idari becerileri ve edebiyata katkılarıyla da hatırlanan sanatçı, arkasında silinmez izler bıraktı.
Anadolu Yollarından Galatasaray Lisesine Uzanan Gençlik
Babasının bankacılık mesleği dolayısıyla çocukluk yılları Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde seyahat ederek geçti. İlkokul üçüncü sınıfı Konya, Afyon ve Ankara gibi farklı şehirlerde okumak durumunda kalan Baran, henüz dördüncü sınıfa devam ettiği Samsun'da hayatını değiştirecek tiyatro sahnesine ilk adımını attı. Burada dördüncü sınıf öğrencisiyken sahne tozunu yuttu. İstanbul'a döndükten sonra farklı liselerde eğitim aldı. Sanatçı ortaöğrenim yıllarında şu kurumlarda eğitim gördü:
- Fevziye (İşık) Lisesi
- Saint-Joseph Lisesi
- Galatasaray Lisesi
Galatasaray Lisesi'ndeki eğitimini 1933 senesinde tamamlayarak mezun olan Baran, vakit kaybetmeden İktisat Fakültesi'ne kaydoldu ve aynı süreçte geçimini sağlamak için Milli Reasürans şirketinde memur olarak çalışmaya başladı. Hem okul sıralarında derslerine devam etmek hem de memuriyet sorumluluklarını yerine getirmek genç Baran için yoğun bir dönem başlattı. Bu süreçte sanata olan eğilimi ve yeteneği onu farklı bir yöne doğru çekmeye devam etti.
Şehir Tiyatroları ve Sahne Aşkı
Akademik eğitimi ile sanat tutkusu arasında bir seçim yapmak zorunda kalan Baran, 1935 yılında fakülteden ayrıldı. Kararını tiyatrodan yana kullanarak Şehir Tiyatrosu kadrosuna dahil oldu. Amatör olarak adım attığı bu çatının altında, yeteneği sayesinde kısa sürede başrollere yükselmeyi başardı. Tiyatronun önde gelen isimleri, genç sanatçının üstün kabiliyetini fark ederek ona önemli roller teslim etmekte gecikmedi. Reşit Baran, sadece sahne yeteneğiyle değil, örnek ahlakıyla da meslektaşlarının ve izleyicilerin derin takdirini kazandı. Dönemin tiyatro otoritelerinden Vasfi Rıza Zobu, Baran'ın hem insani hem de sanatsal ahlakını överek onun kuruma olan katkılarını vurguladı. Uzun yıllar boyunca aktörlük, oyun yazarlığı, çevirmenlik ve yöneticilik gibi pek çok alanda Şehir Tiyatroları'na ve Türk sanatına gururla hizmet verdi. Kariyeri boyunca iki yüz elliden fazla piyeste başarıyla rol aldı. Aynı zamanda idari görevler üstlendi, yazar ve çevirmen olarak Türk tiyatrosuna emek verdi. Eserlerini Türkçeye kazandırdığı yazarlar arasında şu isimler öne çıkmaktadır:
- Eugène Labiche
- Jean Guitton
- Louis Verneuil
Bu çevirilerden bazılarını bizzat sahneye uyarlayarak izleyiciyle buluşturdu.
Sinema Yılları ve Sanatçının Vedası
Tiyatro sahnelerindeki başarısını beyaz perdeye de taşıyan Baran, sinema kariyerine 1937 yılında başladı. Nâzım Hikmet'in kaleme alıp yönettiği Güneşe Doğru filmindeki performansı, onun sinema yolculuğunun ilk adımı oldu. Bu başarılı başlangıcın ardından Muhsin Ertuğrul'un yönettiği ya da yer aldığı önemli yapımlarda rol üstlendi. Sanatçının rol aldığı filmlerden bazıları şunlardır:
- Nasreddin Hoca Düğünde
- Duvaksız Gelin
- Hürriyet Apartmanı
- Yaşlı Gözler
- Ayşecik Şeytan Çekici
- Gönül Ferman Dinlemez
- Aman Kimse Duymasın
Sinemada da tiyatroda olduğu gibi karakter oyuncusu olarak aranan ve sevilen bir isim olmayı başardı. Sanatla yoğrulmuş bir ömür süren Reşit Baran, uzun süredir büyük bir heyecanla hazırlanan jübilesini ne yazık ki hayattayken göremedi. Uzun süre hazırlıkları sürdürülen ancak kendisinin göremediği jübile töreni, vefatından iki hafta sonra gerçekleştirilerek sanatçının anılması ve Türk tiyatrosuna yaptığı hizmetlerin yâd edilmesi için önemli bir vesile oldu.