.jpg?width=640)
Kamboçya tarihinin en karanlık dönemine imzasını atan Pol Pot, asıl adıyla Saloth Sar, 1976-1979 yılları arasında ülkenin başbakanlığını yürüten ve radikal fikirleriyle milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine yol açan komünist bir liderdir. Geleceğin bu tartışmalı ismi, 19 Mayıs 1925 tarihinde Kompong Thom'un Prek Sbauv köyünde doğdu. Babası, o dönem varlıklı bir çiftçiydi. Pol Pot, gençliğinde toplam altı yıl boyunca bir Budist manastırında kaldı. Bu sürenin iki yılını keşişlikle geçirdi. Lider, 1946 yılında Komünist Partisi bünyesine katılarak siyasi faaliyetlerine resmen başladı.
Paris Yıllarından Orman Kamplarına: Devrimci Kimliğin Doğuşu
Saloth Sar, 1949 yılında Paris'te radyo mühendisliği eğitimi alabilmek için burs kazandı. Bu gelişmeyle birlikte Fransa'ya giden genç, 1953 yılına kadar Russey Keo'da radyo teknolojileri eğitimi aldı. Paris'te bulunduğu 1951 yılında komünist ideolojiye ilgi duymaya başladı. Yugoslavya'da Josip Broz Tito döneminde kurulan komünist gençlik kamplarında özel eğitimler gördü. Fransa'daki eğitimini yarıda bırakarak 1953 yılında ülkesi Kamboçya'ya dönme kararı aldı. Kamboçya'da öğretmenlik yaparken bir yandan da Kamboçya Komünist Partisi içerisinde hızla yükseldi. Parti içindeki bu aktif rolü, onu 1962 yılında partinin Genel Sekreterliği makamına taşıdı.
Pol Pot, 1953 yılında evlendi. Eşi Khieu Ponnary'nin kız kardeşi ve onun sevgilisi Ieng Sary, komünist toplantıların öncü isimleri arasındaydı. Bu evlilik ona yeni fırsatlar sundu. Katıldığı bu gizli devrimci toplantılarda ilk kez Pol Pot takma adını kullanmaya başladı. Çocukluğunda son derece çekingen bir karakter olan Sar, bu süreçte tutkulu bir Mao Zedung hayranına dönüştü. Fransız sömürgesi altında geçen yaklaşık yüz yılın ardından 1953'te bağımsızlığına kavuşan Kamboçya, Kral Sihanouk önderliğinde on beş yıl boyunca son derece sakin ve huzurlu bir dönem geçirmeyi başardı. Ancak bölgede patlak veren ABD-Vietnam Savaşı, bu huzurlu ortamı kısa sürede tamamen bozdu. ABD ordusunun 1969 yılından itibaren başlattığı yoğun bombalamalar, Kamboçya'daki kırsal hayatı altüst etti. Gelişmeler Kamboçya'da yaşamı adeta altüst etti. Fakir köylülerin şehirlere kaçmasıyla pirinç üretimi beşte bir oranına kadar geriledi.
Prens Norodom Sihanuk'un gizli polis teşkilatından korkan Pol Pot ve arkadaşları, 1963 yılında ücra ormanlık alanlara kaçtı. Kuzeydoğudaki bu ücra bölgede yer alan Vietnam askeri kampına sığınarak güvenliklerini sağladılar. Daha sonra Çin'e geçen Pol Pot, Mao Zedong'un Kültür Devrimi fikirlerinden derinden etkilendi. Mao'nun köylü odaklı fikirlerinden etkilendi. Kamboçya Komünist Partisinin silahlı kanadı olan acımasız Kızıl Kmerler teşkilatını kurarak örgütledi. Örnek aldıkları Kmer kabilesi, o bölgede para kullanmadan komün hayatı yaşayan bir topluluktu. 1970'te askeri darbeyle devrilen Kral Norodom Sihanuk ile iş birliği yaparak askeri idareye karşı büyük bir hareket başlattı.
"Sıfır Yılı" ve Ölüm Tarlaları: Kamboçya'nın En Karanlık Dönemi
Pol Pot liderliğindeki gerillalar, 1975 yılında General Lon Nol yönetimindeki askeri iktidarı devirmeyi başardı. Başbakanlık koltuğuna oturan lider, ülkede hayal ettiği aşırı radikal sosyal düzeni kurmak için hemen harekete geçti. Ona göre insanları bozan temel unsurlar şunlardı:
- Para ve piyasa ekonomisi
- Dini inançlar ve geleneksel değerler
- Modern teknoloji ve toplumsal iş bölümü
Sürgün, Yargılanma ve Yolun Sonu
Kamboçya halkını felakete sürükleyen bu vahşi rejimin sonunu, 1978 yılında Vietnam ile yapılan savaş getirdi. Vietnam ordusunun yüz bin kişilik devasa bir askeri güçle ülkeyi işgal etmesi üzerine iktidarı kaybeden Kızıl Kmerler, kısa sürede geri çekilerek Tayland sınırındaki ormanlık ve dağlık bölgelere sığınmak zorunda kaldılar. Vietnam desteğiyle kurulan yeni hükümet, Kamboçya halkını bu kanlı yönetimden kurtarmış oldu. Pol Pot ve gerillaları, 1979 yılından 1997 yılına kadar sınır ormanlarında silahlı eylemlerine devam ettiler. 1997 yılında son kez başkenti ele geçirmeye çalışsalar da hükümet güçlerince püskürtüldüler. Hun Sen önderliğindeki hükümet galip geldi. Bu son başarısızlığın ardından kendi örgütü tarafından ihanetle suçlanan Pol Pot, ev hapsine mahkum edildi. 15 Nisan 1998 tarihinde, 73 yaşındayken Anlong Veng'deki evinde geçirdiği kalp krizi sonucu öldü. Ölümünden kısa süre önce vicdanının rahat olduğunu ve bunları tek başına yapmadığını dile getirmişti.
Kızıl Kmerlerin lideri Pol Pot, yaşamı boyunca iki evlilik gerçekleştirdi. İlk eşi Khieu Ponnary ile 1956'dan 1979'a kadar evli kalan lider, 1985 yılında Mea Son ile evlendi. Bu evlilikten Saloth Sitha adında bir kız dünyaya geldi. Pol Pot'un ölümünden sonra büyük ölçüde gücünü yitiren Kızıl Kmerler, aynı yılın aralık ayında Kiyö Sampan'ın yakalanması ve takip eden lider tutuklamalarıyla birlikte 1999 yılında tamamen geçmişe gömüldü.