Pablo Neruda, 12 Temmuz 1904 tarihinde Şili'nin Parral kasabasında dünyaya gözlerini açan ve toplumsal, siyasal şiirleriyle Latin Amerika edebiyatını küresel zirveye taşıyan efsanevi bir şair ve diplomattır. Asıl adı Ricardo Eliezer Neftalí Reyes Basoalto olan usta sanatçı, 23 Eylül 1973 tarihinde 69 yaşındayken yaşama veda etmiştir. Şiirlerinde aşk, doğa coşkusu ve insan sevgisini işleyen yazar, yengeç burcunun tüm hassasiyetini eserlerine yansıtmıştır.
Çocukluk yılları, tren kondüktörlüğü yapan babası José del Carmen Reyes Morales'in görevi sebebiyle küçük taşra istasyonlarında geçmiştir. Henüz iki aylık bebekken annesi ilkokul öğretmeni Rosa Basoalto'yu verem hastalığı yüzünden yitiren yazar, üvey annesinin sevecen ilgisiyle büyümüştür. Kırsal bölgelerde mevsimlik tarım işçilerini, köylüleri ve maden çalışanlarını yakından tanıması, onun ilerleyen yaşlardaki toplumcu bakış açısını şekillendirmiştir. Okul yıllarında çekingen, sürekli hayal kuran ve durmadan okuyan Ricardo, ünlü Şilili kadın şair Gabriela Mistral ile tanışarak edebi ve siyasi yönden etkilenmiştir. Çek şair Jan Neruda'nın yapıtlarına duyduğu hayranlıkla, babasının muhalefetinden kaçınmak adına Pablo Neruda takma adını kullanmaya başlamıştır.
Şili'den Dünyaya Uzanan Bir Edebiyat ve Diplomasi Yolu
Yükseköğrenim için Santiago şehrine giderek Şili Üniversitesi bünyesinde edebiyat ve felsefe okuyan genç yazar, aynı dönemde Fransızca dersleri almıştır. Büyük kentin zorlu koşullarında, açlık ve parasızlıkla mücadele ederek eğitimini sürdürürken, 1921'de Öğrenciler Birliği'nin düzenlediği yarışmada birincilik kazanmıştır. 1923'te yayımlanan ilk eseri Crepusculario (Akşam Alacası) ile Sembolizm ve Gerçeküstücülük akımlarının etkisinde kalmıştır. Akademik eğitimini tamamladıktan sonra dışişleri kadrosuna girerek Rangun, Sri Lanka, Singapur, Cava ve Arjantin gibi ülkelerde konsolosluk yapmıştır. 1930'da ilk evliliğini Maryka Antonieta Hagenaar Vogelzang ile yapmış, bu birliktelikten doğan kızı Malva Marina Trinidad küçük yaşta hayatını kaybetmiştir. Eşinden 1942'de ayrılan Neruda, 1934'te İspanya'ya atanarak Barselona ve Madrid'de görev almıştır.
İspanya'dayken ezoterik sürrealist tarzda yazdığı Residencia en la tierra (Yeryüzünde Konaklama) adlı kitabını 1933 yılında çıkarmıştır. İspanya İç Savaşı ve yakın dostu Federico Garcia Lorca'nın öldürülmesi, sanatçının hayatında derin bir dönüm noktası oluşturmuştur. Cumhuriyetçileri desteklediği için Şili hükümeti tarafından görevinden uzaklaştırılan şair, 1937'de Fransa'ya geçerek Louis Aragon ile birlikte Yazarlar Kongresi'ni organize etmiştir. Aynı yıl, İspanya halkının mücadelesini anlatan España en el corazón (Kalbimdeki İspanya) üzerine çalışmaya başlamıştır. Ülkesinde Halk Cephesi kurulunca Şili'ye dönerek mültecilere yardım etmiş, ardından 1939'da Paris'te İspanyol göçmenler için konsolosluk görevini üstlenmiştir.
Siyasi Mücadele, Sürgün Yılları ve Nobel Ödülü
İkinci Dünya Savaşı'nın ilk dönemlerinde Meksika konsolosluğuna atanan şair, burada tüm Güney Amerika'nın doğasını ve tarihini epik dille işlediği Canto General adlı şaheserini yazmıştır. 1950'de yayımlanan ve yaklaşık 250 şiirden oluşan bu eser, ondan fazla dile çevrilerek ona elçilik yaptığı ülkelerde çeşitli diplomatik sıkıntılar yaşatmıştır. 1943'te ülkesine dönerek Delia del Carril ile evlenmiş ve 1945'te senatör seçilmiştir. Şili Komünist Partisi'ne katılan yazar, ülkenin totaliter bir yönetime sürüklenmesine tepki gösterince hakkında tutuklama kararı çıkmış ve iki yıl kaçak yaşamıştır. 1949'da And Dağları'nı at sırtında aşarak sürgüne gitmiştir. Başkan Jorge Rafael Videla iktidardan düşünce 1952'de yurduna dönmüş ve sürgün günlüğü niteliğindeki Las uvas y el viento (1954) eserini yayımlamıştır.
İkinci eşinden 1966'da boşanmış olan şair, aynı yıl Matilde Urrutia ile üçüncü evliliğini gerçekleştirmiştir. 1970'te devlet başkanlığına aday gösterilse de Salvador Allende'yi desteklemek için çekilmiştir. Allende seçilince Neruda'yı Fransa büyükelçisi olarak atamıştır. Bu görevdeyken 1971'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır. 1972'de sağlık sorunları nedeniyle elçiliği bırakarak ülkesine dönmüştür.
Edebi Mirası ve Türkçe Çevirileri
Henüz yirmi yaşındayken yayımladığı Veinte poemas de amor y una canción desesperada (Yirmi Aşk Şiiri ve Umutsuz Bir Şarkı) adlı yapıtıyla büyük üne kavuşan Neruda, şiirlerinde aşkı, insan sevgisini ve doğanın coşkusunu ön plana çıkarmıştır. 22 Kasım 1950'de Dünya Barış Konseyi tarafından Nazım Hikmet, Pablo Picasso, Paul Robeson ve Wanda Jakubowska ile birlikte Uluslararası Barış Ödülü'ne layık görülmüştür. Nazım Hikmet törene katılamadığı için ödülü onun adına alan Neruda, 'Biz onun yanında şair bile olamayız' diyerek Türk şaire duyduğu saygıyı ifade etmiştir. Ayrıca 1953'te Lenin Barış Ödülü'nü almıştır.
Usta şairin Türkçeye kazandırılan ve geniş kitlelerce okunan önemli yapıtları şunlardır:
- Yeryüzünde Konaklama (Residencia en la tierra)
- Yürekteki İspanya (España en el corazón)
- Kaptanın Dizeleri (Los versos del capitán)
- Kara Ada Defteri (Memorial de Isla Negra)
- Yaşadığımı İtiraf Ediyorum (Confieso que he vivido)
Neruda, ömrünün son demlerine kadar insanlığın ortak acılarına ve özgürlük mücadelelerine sesiyle hayat vermiştir.