Nefi Kimdir?

Hayatı ve eğitimi

Nef'î, asıl adıyla Ömer, 1572'de Erzurum'un Hasankale ilçesinde doğdu ve 27 Ocak 1635'te İstanbul'da öldü. Bu yüzden dönemin kaynakları ondan "Erzenü'r-Rumî" diye söz eder. Babası, Sipahi Mehmed Bey diye anılan bir kişidir. Küçük yaşlardan itibaren güçlü bir eğitim aldı; öğrenimine Hasankale'de başladı, sonra Erzurum'a gelerek sürdürdü. Burada Türk edebiyatının ünlü eserlerini okudu, Arapça ve Farsça öğrendi. Öğrenimi sırasında genç yaşta şiir yazmaya da başladı. İlk mahlası "zararlı" anlamına gelen Zarrî idi. 1585'te Erzurum defterdarı olan Gelibolulu Müverrih Ali şiirlerini görüp beğendi ve bu genç şaire "yararlı" anlamındaki Nef'î mahlasını verdi.

İstanbul'da şairlik yılları

I. Ahmed zamanında İstanbul'a geldi, devlet hizmetine girdi ve bir süre farklı memurluklarda çalıştı. Daha sonra II. Osman ve IV. Murad dönemlerinde yıldızı parladı ve sarayla yakın ilişki kurdu. Yazdığı hicivlerle dönemin birçok isminin öfkesini üzerine çekti. Şair olan Şeyhülislam Yahya Efendi, Nef'î'yi öven ama içeriğinde ona kâfir diyen bir kıt'a söyledi; Nef'î de ona karşılık verdi. Bir başka dörtlüğünde kendisine "kelp" (köpek) diyen Tahir Efendi'ye cevap verdi. Osmanlı Türkçesinde büyük harf kuralı olmadığı için bu şiir iki anlama geliyordu: birinci anlamda Nef'î Maliki mezhebine mensuptu ve bu mezhebe göre köpek temiz bir hayvandı; ikinci anlamda ise Tahir Efendi'ye köpek diyordu. Bu olaydan sonra mahkemeye çağrıldı ve savunmasında şiirin birinci anlamını kullanarak ceza almadı. Uzunca bir süre IV. Murad tarafından korundu.

Edebî kişiliği ve eserleri

Kasidede gerçek bir varlık gösteren Nef'î, hem kendi zamanında hem sonraki yüzyıllarda kaside yazan bütün şairleri etkiledi. Onu ölüme sürükleyen hiciv edebiyatında çok başarılıydı; ancak övgü edebiyatında da öne çıktı ve bugün divan edebiyatının en beğenilen kasidelerinden birçoğu ona aittir. Kasideleri güçlü tekniği ve değişik ahengiyle fark yaratır; zaman zaman görülen aşırı süs ve abartı bile güzel ahengi sayesinde doğal bir hava taşır. Başlıca eserleri Sihâm-ı Kazâ (hiciv şiirleri), Türkçe Dîvan, Farsça Dîvan ve Tuhfetü'l-Uşşâk'tır.

Ölümü

IV. Murad, Nef'î'den bir daha hiciv yazmamasını istedi. Nef'î sözünü tutamadı, kalemini durduramayıp IV. Murad'ın eniştesi Vezir Bayram Paşa hakkında hicviye kaleme aldı. Bayram Paşa'nın isteği üzerine IV. Murad onu idam ettirdi. Şair, 1635'te sarayın odunluğunda kementle boğularak öldürüldü ve cesedi Sarayburnu'ndan denize atıldı. Halk arasında anlatılan bir rivayete göre, Nef'î çok iyi bir şair olduğu için infazından vazgeçilmişti; padişaha gönderilecek belge yazılırken bir siyahi kâğıda mürekkep damlattı ve Nef'î "Mübarek teriniz damladı efendim" deyince yaşama şansını yitirdi. Muhteşem Yüzyıl: Kösem dizisinde Nef'î'yi Serkan Keskin, 1981'de TRT 1'de yayımlanan IV. Murat mini dizisinde Cüneyt Gökçer canlandırmıştır.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Nefi maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.