Türk idari tarihinin önemli isimlerinden biri olan Niyazi Dalokay, 1910 yılında Pertek'te dünyaya gelmiş, aldığı Mülkiye eğitiminin ardından Anadolu'nun dört bir yanında mülki amir olarak hizmet vermiş seçkin bir bürokrattır. Devlet kademelerindeki başarılı yükselişiyle dikkat çeken Dalokay, ülkenin en sıcak dönemlerinde kritik valilik görevlerini üstlenmiştir. 1964 yılında İzmir'de yaşanan toplumsal olaylar neticesinde merkeze alınan tecrübeli idareci, bu dönemden kısa süre sonra yaşamını yitirmiştir.
Mülkiye'den Valiliğe Uzanan Hizmet Yolu
Eğitim hayatını Mekteb-i Mülkiye'de başarıyla tamamlayan Niyazi Dalokay, bürokrasi basamaklarını hızla tırmanmaya başlamıştır. İdari kariyeri boyunca pek çok bölgede kaymakamlık görevini yürüten Dalokay, şu ilçelerde yöneticilik yapmıştır:
- Nazimiye Kaymakamlığı
- Osmancık Kaymakamlığı
- Taşköprü Kaymakamlığı
- Sarıkamış Kaymakamlığı
- Menemen Kaymakamlığı
- O dönem ilçe statüsünde bulunan Uşak Kaymakamlığı
Bürokrasideki bu başarılı çalışmaları, aynı zamanda kendisini Van Valiliği görevine taşımış ve böylece ilk valilik deneyimini bu şehirde yaşamıştır. Ayrıca, 1952 ile 1960 yılları arasında Toprak İskan Genel Müdürlüğü Teftiş Heyeti Başkanlığı vazifesini yürütmüştır. Tanınan mülki amir, 27 Mayıs Darbesi'nin gerçekleşmesiyle beraber Çanakkale Valiliği'ne atanmış, ardından ise Amasya Valisi olarak tayin edilmiştir.
İzmir Olayları ve Kariyerindeki Kırılma Noktası
Tarihler 20 Haziran 1964'ü gösterdiğinde İzmir Valisi olmuştur. Ancak bu yeni görev dönemi, ülke genelinde körüklenen Kıbrıs gerginliklerinin gölgesinde geçmiştir. Yurdun dört yanında Kıbrıs Rumlarına karşı düzenlenen mitingler, 30 Ağustos gecesi İzmir Enternasyonal Fuarı'nda şiddetli protestolara dönüşmüştür. Fuar alanında konumlanan Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği, Çekoslovakya, Birleşik Arap Cumhuriyeti (Mđsır), İngiltere ve Bulgaristan pavyonları, Kıbrıs gerginliğinin etkisiyle sokaklara taşan öfkeli göstericiler tarafından tamamen tahrip edilmiştir. Kontrolden çıkan kalabalıkların bir bölümü Birinci Kordon boyuna doğru yönelmiştir. Burada yer alan Yunanistan Konsolosluğu'nun kapı ve camları parçalanmıştır. Yaşanan bu büyük karmaşanın kontrol altına alınamaması, Niyazi Dalokay'ın mülki idarecilik kariyerinde geri dönülmez bir dönüm noktası olmuştur.
Merkez Valiliği ve Erken Gelen Veda
Olayları yatıştıramadığı gerekçesi gösterilerek Bakanlık emrine kaydı yapılan Dalokay, 8 Eylül 1964 günü vazifesinden ayrılmak zorunda kalmıştır. Kendisinden boşalan koltuğa, kentte dokuz yıl boyunca görev yapacak olan Namık Kemal Şentürk getirilmiştir. Merkez Valiliği kadrosundayken 3 Temmuz 1967 tarihinde genç yaşta vefat eden Dalokay'ın naaşı, Ankara Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedilmiştir. Dalokay ailesinin yetiştirdiği önemli isimler sadece kendisiyle sınırlı değildir. Ankara Belediye Başkanlığı görevini yürüten Vedat Dalokay ile babaları İbrahim Dalokay aynı olup, anneleri farklı iki kardeştirler.