Türkiye sol siyasetinin önde gelen figürlerinden biri olarak tanınan Ahmet Nihat Sargın, komünist hareketin tarihsel gelişimi içerisinde derin izler bırakmış sembol bir isimdir. 26 Nisan 1927 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelen Sargın, öğrencilik yıllarından itibaren benimsediği sosyalist düşünceleri doğrultusunda şekillendirdiği siyasi yaşamını, Türkiye İşçi Partisi (TİP) Genel Sekreterliği ve Türkiye Birleşik Komünist Partisi (TBKP) Genel Başkanlığı gibi en üst düzey görevlerle taçlandırmıştır. Ömrünü sol mücadeleye adayan deneyimli politikacı, askeri müdahalelerle kesintiye uğrayan zorlu siyaset yolculuğunda defalarca cezaevine girmiş, sürgün hayatı yaşamış ve 17 Kasım 2010'da yine doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata gözlerini yumuştur. Mücadelesini hem parti teşkilatlarında hem de yazdığı anı kitapları ve vakıf çalşmaları aracılığıyla yürüten Sargın'ın hayatı, Türkiye'nin çalkantılı demokrasi tarihinin de adeta bir özeti niteliğindedir.
Gençlik Yılları, TKP ve İlk Cezaevi Deneyimi
Genç yaşlarda sol fikirlere ilgi duymaya başlayan Nihat Sargın'ın aktif siyasi yaşamı, öğrencilik yıllarında somut bir yön kazanmıştır. Sargın, 1948 senesinde Türkiye Komünist Partisi'ne girerek aktif siyasi mücadelesini burada kurumsallaştırdı. Katılımın hemen ardından 1950'de tutuklanan genç siyasetçi, dört yıl boyunca cezaevinde kaldı. Tahliye edildikten sonra da takipten kurtulamayan Sargın, meşhur 6-7 Eylül Olayları davasında da yargılanan isimler arasında yer almıştır. Yaşadığı tüm bu baskılara rağmen inandığı çizgiden taviz vermeyen siyasetçi, sol hareket içerisindeki yerini her geçen gün daha da sağlamlaştırmıştır.
TİP Dönemi ve Sürgün Yılları
Türkiye'de sosyalist hareketin yasal zeminde güç kazandığı 1960'lı yıllarda Sargın'ın yolu, 1961'de kurulan Türkiye İşçi Partisi (TİP) ile kesişmiştir. Aynı zamanda partiye 1962 yılında resmen katılan Sargın, kısa sürede TİP Genel Sekreterliği görevine getirildi. Yankı uyandıran bu yürüyüş 12 Mart Muhtırası ile kesintiye uğrayınca, Nihat Sargın hayatındaki üçüncü büyük tutukluluk dönemini yaşamıştır. 1975'te yeniden TİP Genel Sekreteri olan Sargın, partinin Kürt meselesini programına alması sebebiyle kapatılması sürecine tanıklık etmiştir. 12 Eylül Darbesi sonrasında yurt dışına kaçtı. Yedi yıl boyunca sürgünde yaşamak zorunda kaldı.
Sürgünden Dönüş, TBKP ve Son Yılları
Sargın, 1987'de Türkiye'ye geri döndü. Yanında solcu lider Nabi Yağcı da vardı. Bu dönüşün temel amacı, Türkiye İşçi Partisi ile Türkiye Komünist Partisi'nin birleşmesiyle doğan Türkiye Birleşik Komünist Partisi'ni (TBKP) yasal olarak kurmaktı. Böylece Sargın, yeni kurulan bu partinin Genel Başkanı olmuştur. Ayrıca yurda döndükleri anda gözaltına alınan iki lider, kamuoyunda Kutlu-Sargın davası olarak adlandırılan ve 900 gün süren zorlu bir yargılama sürecine maruz kalmıştır. TBKP'nin anayasa mahkemesi kararıyla kapatılmasının ardından pes etmeyen Sargın, daha sonra Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin (ÖDP) kuruluş çalşmalarında da aktif rol oynamıştır. İlerleyen yıllarda ÖDP'nin izlediği politikalara yönelik sert eleştiriler getirdiği de bilinen siyasetçi, ömrünün son dönemini solun tarihini korumaya adamıştır. Bu çerçevede Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı (TÜSTAV) başkanlığını yürüterek arşiv çalşmalarına öncülük etmiştir. Sargın, 17 Kasım 2010 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Vefat nedeni akciğer ve beyin iltihabıdır. Naaşı İstanbul'daki Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilmiştir.
Yayınlanmış Eserleri ve Kitapları
Nihat Sargın, aktif siyasetin yanı sıra geride bıraktığı yazılı belgeler ve anılarla da Türkiye sol tarihinin arşivlenmesine büyük katkı sağlamıştır. Sargın'ın kaleme aldığı veya ortak yazar olarak katkıda bulunduğu başlıca eserler şunlardır:
- Niye birleşiyoruz? Ne istiyoruz? Niye dönüyoruz? (1988 - Behice Boran ve Haydar Kutlu ile ortak eser)
- Sorgu (1988 - Haydar Kutlu ile birlikte)
- Demokrasi davası sürüyor (1989 - Haydar Kutlu ile birlikte gerçekleştirilen savunmalar ve duruşma konuşmaları)
- TİP'li yıllar, 1961-1971: Anılar-Belgeler (2001 - Kişisel anılar ve dönemin belgeleri)
- Davalar, savunmalar, cezaevi anıları (2005 - Hukuki mücadeleleri ve cezaevi gözlemleri)
- Dönüşten özgürlüğe 900 gün: TBKP davası (2006 - 1987 dönüşü sonrası yaşanan 900 günlük yargı sürecinin detayları)