Nezihe Muhiddin, 20. yüzyılın başlarında İstanbul'da kadın hakları için mücadele etmiş öncü bir figürdür. Kendisi aynı zamanda başarılı bir düşünür, gazeteci ve yazardür. Muhiddin, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde kadınların sosyal ve siyasal haklarını kazanmasını hedeflemiştir. Henüz Cumhuriyet Halk Fırkası kurulmadan önce Kadınlar Halk Fırkası'nı kurarak tarihi bir adım atmıştır. Bu girişim, Türkiye'nin ilk siyasi partisi olarak kayıtlara geçmiştir. Ayrıca çıkardığı Türk Kadın Yolu dergisiyle kadın uyanışına güçlü bir fikri zemin kazandırmıştır. Edebi yönü son derece güçlü olan isim, yaşamına yirmi roman ile yüzlerce hikaye sığdırmıştır. 10 Şubat 1958 tarihinde yine doğduğu şehirde hayata gözlerini yummuştur.
Evdeki Aydınlanmadan Sınıflara Uzanan Bir Yaşam
Kandilli'de dünyaya gözlerini açan Muhiddin'in babası savcı ve ceza hakimi Muhiddin Bey, annesi ise Zehra Hanım'dır. Nezihe Muhiddin, eğitimini okul sıraları yerine evde özel dersler alarak tamamlamıştır. Bu sayede Farsça, Arapça, Almanca ve Fransızca gibi yabancı dilleri ileri düzeyde öğrenmiştir. İlk gençlik yıllarından itibaren toplumsal sorunlara ve kadınlık durumuna karşı büyük bir duyarlılık göstermiştir. Annesinin, dayısının kızı Nakiye Hanım ile yaptığı edebiyat ve toplumsal meseleler üzerine gerçekleştiredikleri derin tartışmalar onun üzerinde derin izler bırakmıştır. Nakiye Hanım'ın evinde düzenlenen toplantılar, Muhiddin'in fikri dünyasını şekillendiren ilk tohumlar olmuştur.
1909 yılında Maarif Nezareti sınavını kazanarak Kız İdadi Mektebi'nde fen dersleri öğretmeni olmuştur. Bu okulda Halide Edib, Muallim Nakiye Hanım ve Şükûfe Nihal ile tanışmıştır. İttihat ve Terakki Kız Sanayi Mektebi'nde müdürlük görevini üstlenmiştir. Burada jimnastik, yabancı dil, piyano ve biçki-dikiş dersleri vermiştir. Ardından Selçuk Hatun Sultanisi, Kız Hayat Mektebi ve İzmir Hilal Sultanisi müdürlüklerinde bulunmuştur. Savaş yıllarında ise okulunu dikimevine dönüştürerek cephe gerisine destek sağlamıştır. Ayrıca öğrencileriyle beraber İlk Tedavi Hastanesi'nde gönüllü hastabakıcılık yapmıştır.
Siyaset Sahnesinde Bir Öncü: Kadınlar Halk Fırkası
Nezihe Muhiddin, okul dışındaki yaşamında da kadın hakları mücadelelerini hiç ara vermeden sürdürmüştür. Çalışma hayatına başladığı yıl Sabah ve İkdam gibi dönemin önemli gazetelerinde sosyoloji, pedagoji ve psikoloji gibi konularda ilk makalelerini kaleme almıştır. Toplumsal dönüşümün örgütlü mücadeleyle geleceğine inanan Muhiddin, kadınların siyasi hakları için kolları sıvamıştır. Bu doğrultuda, henüz Cumhuriyet Halk Fırkası bile kurulmamışken Kadınlar Halk Fırkası'nın kuruluş çalışmalarını başarıyla nihayete erdirmiştir. Bu hamlesiyle Türkiye tarihindeki ilk siyasal partinin kurucusu olmuştur. Partinin fikirlerini yaymak ve kadın sesini duyurmak amacıyla da Türk Kadın Yolu dergisinin kurulmasına öncülük etmiştir.
Kaleminden Dökülen Mücadele ve Edebi Mirası
Özel yaşamında ilk evliliğini Muhlis Bey ile yapmış ancak bu birliktelik kısa sürmüştür. İkinci evliliğini ise belediye şirketler komiseri Memduh Tepedelengil ile gerçekleştirmiştir. Bu evlilikten Malik adında bir oğlu dünyaya gelmiştir. Yazın hayatında ise eşinin soyadını değil, babasının soyadı olan Muhiddin'i kullanmayı tercih etmiştir. Eserlerinde kadınların sorunlarını işlemiş ve evliliklerdeki erkek tutumlarını açıkça eleştirmiştir.
Yazarın zengin edebi kariyerinden öne çıkan bazı unsurlar şunlardır:
- 1911 yılında yayımlanan ilk romanı Şebâb-ı Tebah (Kaybolan Gençlik),
- Hayatı boyunca kaleme aldığı 20 roman ve 300 kadar öykü, piyes, senaryo ile operet,
- Goethe ve Edgar Allan Poe gibi dünya klasiklerinin yazarlarından gerçekleştirdiği başarılı çeviriler.
Fikirleri, yazıları ve kurduğu örgütlerle Türk kadınının modernleşme sürecine silinmez izler bırakan Nezihe Muhiddin, ömrünün sonuna dek kadın haklarının ve edebiyatın en üretken seslerinden biri olmuştur.