Türk edebiyatının ve yakın tarihinin en önemli sımalarından biri olan Halide Edib Adıvar, 1884 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açmış ve 9 Ocak 1964'te yine bu şehirde hayata veda etmiştir. İkinci Meşrutiyet ile Cumhuriyet dönemlerinin tüm dönüm noktalarına yakından tanıklık eden yazar; kaleme aldığı romanlar, yürüttüğü siyasi faaliyetler ve kadın hakları konusundaki öncü tavrıyla toplumsal dönüşümün mimarları arasında yer almıştır. Kurtuluş Savaşı sırasında Mustafa Kemal'in yanında sivil olarak görev yapmasına rağmen gösterdiği üstün yararlılıklar sayesinde askeri rütbe almış, adını cepheye yazdırmış bir Türk kadınıdır. Hem cephede hem de yazı masasında vatan mücadelesi veren aydın, Anadolu Ajansı'nın kuruluşunda da etkin rol oynamıştır. Vatanı için her alanda savaştı.
Zorlu Çocukluk Yılları ve Eğitim Hayatı
İstanbul'un Beşiktaş semtinde doğan küçük Halide, annesi Bedirfem Hanım'ı henüz çok erken yaşlarda veremden kaybetmiştir. Bu kayıp onu derinden etkiledi. Babası Mehmet Edip Bey, padişah II. Abdülhamit döneminde saray hazinesinde kâtiplik yapmış, ardından Yanya ve Bursa Reji müdürlüğü görevlerini üstlenmiştir. Çocukluğunu evde özel dersler alarak geçiren yazar, henüz yedi yaşındayken yaşını büyüterek Üksüdar Amerikan Kız Koleji'ne kaydolmuştur. Fakat bir öğrencinin ihbarı üzerine padişah iradesiyle okuldan uzaklaştırılan Halide, eğitimine evde devam etmek zorunda kalmıştır. İngilizce öğrenirken tercüme ettiği Jacob Abbott imzalı "Ana" adlı eser, 1897 yılında yayımlanmış ve bu başarısı ona II. Abdülhamit tarafından Şefkat Nişanı verilmesini sağlamıştır. Koleje tekrar dönen yazar, buradan lisans derecesi almayı başaran ilk Müslüman kadın unvanına erişmiştir. Bu, onun için tarihi bir başarıydı.
Mezun olduğu yıl matematik öğretmeni Salih Zeki Bey ile evlenen Halide Edib, eşinin rasathane müdürü olması sebebiyle yaşamını rasathanede sürdürmüştür. Rasathanedeki hayatı onun için sıkıcıydı. Buradaki monoton hayatı sırasında eşinin "Kamus-ı Riyaziyat" adlı çalışmalarına yardım etmiş, Sherlock Holmes maceralarını ve Shakespeare'in Hamlet eserini Türkçeye kazandırmıştır. Bu evlilikten Ayetullah ve Hasan Hikmetullah adında iki erkek çocuk dünyaya getirmiştir.
Milli Mücadele Yılları ve Cephedeki Halide Onbaşı
1919 senesinde İstanbul'un işgal edilmesine karşı halkı örgütlemek amacıyla meydanlarda yaptığı coşkulu konuşmalar, Halide Edib'in adını geniş kitlelere duyurmuştur. Mitinglerde yaptığı etkili konuşmalar zihinlere kazandı. Anadolu'daki bağımsızlık savaşına fiilen katılan aydın kadın, vatan savunmasında gösterdiği cesaretle Halide Onbaşı lakabını kazanmıştır. Savaş yıllarında sadece askeri alanda değil, haberleşme alanında da önemli görevler üstlenmiştir. Anadolu Ajansı'nın kuruluş kadrosunda yer alarak Türk milletinin haklı davasını dünyaya duyurmak için gazetecilik yapmıştır. O, cephede cesur bir neferdi.
Savaşın sona ermesiyle birlikte eşi Adnan Adıvar ile birlikte yeni kurulan devletin şekillenmesinde rol almaya devam etmiştir. Eserlerinde kadınların toplumsal hayatta eğitilmesine, kendi ayakları üzerinde durabilmesine geniş yer ayırarak adeta bir toplumsal dönüşüm öncüsü olmuştur. Kadın haklarının güçlü bir sesiydi.
Edebi Mirası ve Akademik Kariyeri
Hayatı boyunca yirmi bir roman, dört hikaye kitabı, iki tiyatro oyunu ve çok sayıda inceleme yazısı kaleme alan yazar, Meşrutiyet ve Cumhuriyet edebiyatının en üretken kalemlerindendir. En bilinen eseri olan Sinekli Bakkal, yazarın edebi dehasının en somut örneğidir. Yazdığı birçok eser, ilerleyen yıllarda sinemaya ve televizyon dizilerine uyarlanarak geniş kitlelerle buluşmuştir. Eserleri halk tarafından çok sevildi. 1926 yılından itibaren on dört yıl boyunca Türkiye dışında yaşayan yazar, yurt dışında verdiği konferanslar ve İngilizce yazdığı eserlerle döneminin dünyada en çok tanınan Türk yazarı konumuna gelmiştir.
Yurda döndükten sonra akademik çalşmalarına ağırlık vererek İstanbul Üniversitesi'nde İngiliz Filolojisi Kürsüsü Başkanlığı görevini yürütmüş ve edebiyat profesörü olmuştur. 1950 yılında ise siyaset sahnesine girerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde milletvekili olarak görev almıştır. Geride bıraktığı onlarca eser, yetiştirdiği öğrenciler ve vatan savunmasındaki öncü rolü ile Türkiye tarihinin unutulmazları arasına girmiştir.
Halide Edib Adıvar'ın hayatı boyunca üstlendiği bazı önemli roller şunlardır:
- Bağımsızlık mücadelesinde cephede aktif görev alan bir savaş kahramanı,
- Türk edebiyatına yön veren öncü bir yazar ve romancı,
- Üniversite kürsülerinde dersler veren saygın bir akademisyen,
- Milletvekili olarak meclise girmiş etkin bir siyasetçi.