Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın korumalığını ve Rusça mütercimliğini yapmış olan cumhuriyet tarihinin önemli emniyet mensuplarından Nazım Canca, 1910 yılında Rize'nin Pazar ilçesinde dünyaya geldi. Laz kökenli bir ailenin evladı olan Canca, gençlik yıllarından itibaren çok yönlü kimliğiyle dikkat çeken bir yaşam sürdü. Ülkesine uzun yıllar polis teşkilatında hizmet veren ve Türkiye'de judo sporunun öncülerinden olan Canca, 30 Kasım 1981'de İzmir'de vefat etti.
Rusya'dan Avrupa'ya Uzanan Gençlik Yılları
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus ordusunun Rize'yi işgal etmesi sebebiyle küçük yaşta ailesinden ayrılmak durumunda kalan Nazım Canca, o dönem Batum'da ikamet eden amcasının yanına sığınarak buraya yerleşti. Sovyetler Birliği sınırları içerisinde eğitim hayatını sürdüren Canca, buradaki öğreniminin ardından rotasını Avrupa'ya çevirdi. Judo sporuyla tanıştığı Paris ve Londra gibi büyük metropollerde eğitimler aldı. Yurt dışında geçirdiği bu hareketli dönemde geçimini sağlamak adına garsonluk ve akrobatlık yaptı. Türkiye'ye döndükten sonra vatani görevini Çankaya Köşkü'nde yerine getirdi.
Atatürk'ün Sofrasından Devlet Korumasına
Askerlik hizmetini tamamlamasının ardından Mustafa Kemal Atatürk'ün rızasını alarak Emniyet Teşkilatı'na başvuran Canca, polis memuru olarak göreve atandı. Emniyet Teşkilatı bünyesinde 6 sicil numarasıyla görev alan Canca, uzun yıllar bu teşkilatta hizmet verdi. Polislik mesleğine adım attıktan sonraki üç yıllık zaman zarfında Mustafa Kemal Atatürk'ün en yakınında yer alarak onun yakın korumalığını, Rusça mütercimliği ve kütüphane memurluğu görevlerini bir arada yürüttü. Sonraki yıllarda cumhurbaşkanları İsmet İnönü ve Celâl Bayar'ın da yakın koruma kadrosunda yer aldı.
Türk Sporuna Katkıları ve Mirası
Polis Başmüfettişi unvanıyla emekliliğe ayrılan Canca, 1950'li senelerde ülkemizde spor faaliyetlerinin gelişimine odaklandı. Türkiye Judo Federasyonu'nun kuruluş çalışmalarına katılarak bu birliğin kurucu üyelerinden biri oldu ve asbaşkanlık makamında görev üstlendi. Karate ve tekvando federasyonlarının kurulmasına da katkı sundu. Emniyetçi, 30 Kasım 1981 tarihinde İzmir'de şeref konuğu olarak davet edildiği bir tekvando müsabakasını izlerken hayata gözlerini yumdu.
Nazım Canca'nın Anısı ve Aile Mirası
Emniyet müfettişi ve spor öncüsü Nazım Canca'nın geride bıraktığı miras şu şekildedir:
- İsminin Yaşatılması: Nazım Canca adı, Judo Avrupa Kupası da dahil olmak üzere pek çok judo şampiyonasına ve bir spor salonuna verilmiştir.
- Hatıralarının Kitaplaşması: Damla Asena Daloğlu, Canca'nın Atatürk'ün yanındayken kaleme aldığı el yazmalarını toplayarak "Hayatım ve Hatıralarımda Atatürk" adıyla kitaplaştırmıştır.
- Ailesi ve Çocukları: Canca'nın Namık, Burçin ve Cemile adında çocukları bulunmaktadır. Diğer oğlu Ali Natık Canca da babasının yolundan giderek emniyet teşkilatında görev yapmış; Erzurum, Antalya, Afyonkarahisar emniyet müdürlüğü ve Terörle Mücadele Daire Başkanlığı görevlerinde bulunmuştur.