Gençliği ve askerî yükselişi
Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa, Şubat 1811'de Sinop'a bağlı Ayancık kazasında, kayıkçı Hasan Ağa'nın oğlu olarak doğdu. Üç yaşlarında ailesi İstanbul'a yerleşti. 1826'da Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasının ardından Tophane'de açılan Asâkir-i Muntazama Yedinci Tertip Taburu'na girdi. Özel hocalardan Arapça ve Farsça dersleri aldı ve Fransızca öğrendi; Fransızca bilgisi memuriyet kademelerinde hızla yükselmesinin zeminini hazırladı. Hüsrev Paşa'nın aracılığıyla bazı askerî nizamnamelerin Türkçeye çevrilmesiyle meşgul olmak üzere serasker tercümanlığına getirildi ve bu nedenle "Mütercim" lakabıyla anıldı. Kolağası rütbesiyle Rumeli, Anadolu ve Suriye'de dokuz yıl görev yaptıktan sonra 1839'da miralay, 1843'te mirliva oldu; 1845'te ferik rütbesine yükseldi ve redif kuvvetlerinin kurulmasıyla görevlendirildi. 1847'de Hassa Ordusu müşirliğine, 1851'de seraskerliğe getirildi.
Sadrazamlıkları
Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa'nın azliyle 24 Aralık 1859'da ilk kez sadrazam oldu; 27 Mayıs 1860'ta azledildi. Sonraki yıllarda dört kez daha serasker, ayrıca Meclis-i Âlî üyesi ve Meclis-i Vâlâ reisi oldu. 5 Haziran 1866'da ikinci kez sadrazamlığa getirildi, Girit isyanı sırasında olası bir Yunan savaşı ve Rusya'nın müdahalesi endişesiyle 11 Şubat 1867'de istifa etti. 25 Eylül 1871'de Adliye Nazırı oldu. Mahmud Nedim Paşa'nın bazı devlet adamlarını yargılamadan sürgünle cezalandırmak istemesine Tanzimat ilkelerine aykırı gerekçesiyle itiraz ettiği için bir ay sonra azledildi. 19 Ekim 1872'de üçüncü kez sadrazam oldu ve Hariciye Nazırı Mısırlı Halil Şerif Paşa'yı Mısır hidivinin ısrarına ve rüşvet teklifine rağmen azletmek istemediği için istifa etti; istifası kabul edilmeyerek azledildi.
1876 yılı
12 Mayıs 1876'da dördüncü kez sadrazamlığa getirildi. Sultan Abdülaziz'in "Sizi halk istediği için görevlendirdim" demesi, bu makama isteksizce getirildiği şeklinde yorumlandı. Onun sadrazamlığında Osmanlı Devleti'nde yeniden İngiltere yanlısı bir politika hâkim oldu. Bu dönemde önemli makamlara gelen Midhat Paşa, Hüseyin Avni Paşa ve Şeyhülislam Hayrullah Efendi, Sultan Abdülaziz'i tahttan indirdi. Rüşdü Paşa bu olayı benimsemediğini söylemekle birlikte arkadaşlarıyla birlikte hareket etmek zorunda kaldığını belirtti. V. Murad'ın tahta çıkışı ve Abdülaziz'in ölümü sırasındaki karışıklıkları önlemeye çalıştı. Kânûn-ı Esâsî tartışmalarında Midhat Paşa'ya en sert muhalefeti gösterdi; Ahmed Cevdet Paşa ile birlikte akıllı bir padişah olduğunda anayasaya gerek olmadığını savundu. 19 Aralık 1876'da yaşlılığı ve rahatsızlığını ileri sürerek istifa etti. 1882'de Manisa'da öldü.
Benzer kişiler
- Kıbrıslı Mehmet Kamil Paşa (Devlet Adamı)
- George Marshall (Asker)
- Lala Mustafa Paşa (Devlet Adamı)
- Köprülü Fazıl Ahmet Paşa (Devlet Adamı)
- Nevşehirli Damat İbrahim Paşa (Devlet Adamı)
- Moşe Dayan (Asker)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.