Mustafa Nihat Özön, 1896 yılında dünyaya gelen ve ömrünü Türk diline, edebiyat tarihine adamış olan öncü bir araştırmacı yazar, eğitmen, çevirmen ve sözlükçüdür. Ömrünü Türkçe araştırmalarına adamıştır. Yaşamı boyunca kaleme aldığı eserler ve yetiştirdiği öğrencilerle kültür dünyamızı zenginleştiren yazar, 2 Ocak 1980 tarihinde aramızdan ayrılmıştır. Cumhuriyet döneminde Osmanlıca metinlerin çözümlenmesi ve Tanzimat edebiyatının genç nesillere aktarılması amacıyla titiz çalışmalar yürütmüş, hazırladığı büyük sözlükle de araştırmacılara kılavuzluk etmiştir.
Eğitim Hayatı ve Gazi Eğitim Enstitüsü Yılları
Eğitim serüvenine Davutpaşa ve Gelenbevî rüşdiyelerinde başlayan Mustafa Nihat Özön, buradaki orta ve lise eğitiminin ardından yükseköğrenim için İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bünyesine adım atmıştır. Fakülteden başarıyla mezun olmasının ardından öğretmenlik mesleğine adım atan Özön, ülkenin farklı şehirlerindeki çeşitli liselerde görev yaparak genç zihinleri aydınlatmıştır. Öğretmenlik onun en büyük tutkusuydu. Takvimler 1931 yılını gösterdiğinde ise onun kariyerinde oldukça önemli bir dönüm noktası yaşanmıştır. Bu dönemde Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü kadrosuna edebiyat öğretmeni olarak tayin edilen Özön, tam 30 yıl boyunca bu saygın kurumda aralıksız hizmet vermiştir. Eğitmenliği süresince pek çok değerli şahsiyetin yetişmesine katkı sağlayan usta yazar, ünlü dilbilimci ve edebiyat araştırmacısı Emin Özdemir'in de öğretmenliğini üstlenmiştir.
Yayıncılık Dünyası ve Edebiyata Katkıları
Mustafa Nihat Özön, yalnızca sınıflarda ders anlatan bir öğretmen olmakla kalmamış, aynı zamanda kalemiyle de Türk yayıncılık tarihine yön vermiştir. Edebiyata dair ilk yazılarını yayımladıktan sonra, yayın dünyasında kalıcı adımlar atmaya karar vermiştir. Bu doğrultuda, 1921 yılında edebiyat tarihimizde derin izler bırakan Dergâh mecmuasını okurlarla buluşturmuştur. Yıllar sonra, 1938 yılında ise Kalem adını taşıyan ikinci bir dergi çıkararak yayıncılık faaliyetlerini sürdürmüştür. Bu dergiler büyük ses getirmiştir. Ayrıca yazarın entelektüel birikimi, kendi ailesinde de hayat bulmuştur. Türk kültür hayatının tanınan simalarından olan dilbilimci ve sinema tarihçisi Nijat Özön'ün babası olan yazar, ailevi bağlarıyla da sanat ve bilimin merkezinde yer almıştır. Yeni yetişen nesillerin geçmişle bağ kurmasını hedefleyen Özön, titizlikle hazırladığı Büyük Osmanlıca Sözlük çalışmasıyla araştırmacıların yolunu aydınlatmıştır. Bu abidevi sözlük, Cumhuriyet dönemesinde araştırma yapanların ve edebiyat meraklılarının Osmanlıca metinleri doğru çözümlenmesinde vazgeçilmez bir başvuru kaynağı haline gelmiştir.
Tanzimat Dönemi ve Türk Edebiyatı Araştırmaları
Özön, yakın çağ Türk edebiyatı araştırmalarının derinleşmesinde son derece kritik adımlar atmış, özellikle Tanzimat dönemi yazarlarının mirasına sahip çıkmıştır. Klasikleşmiş pek çok edebi eserin günümüz Türkçesiyle ve Latin alfabesiyle yeniden basıma hazırlanması sürecine öncülük ederek büyük bir boşluğu doldurmuştur. Onun titizlikle yayına hazırladığı, edebiyat tarihine yön veren başlıca Tanzimat dönemi aydınları şunlardır:
- Şinasi
- Namık Kemal
- Recaizade Ekrem
- Ahmet Mithat
- Ali Bey
- Ahmet Vefik Paşa
- Nabizade Nazım
Bu önemli edebiyatçıların eserlerini günümüz nesillerine kazandıran Özön, edebi mirasın korunmasında adeta köprü vazifesi görmüştür. Onun bu çabaları, günümüzde de edebiyat tarihçiliğinin en kıymetli referans noktaları arasında gösterilmektedir. Değerli araştırmacı, ömrü boyunca sürdürdüğü dil ve edebiyat mücadelesini 1980 yılının soğuk bir kış gününde noktalamış olsa da, geride bıraktığı devasa külliyatla her dönemde anılmaya devam etmektedir. Onun izi asla silinmeyecektir.