Cumhuriyet aydınlanmasının ve Köy Enstitüsü geleneğinin yaşayan en üretken kalemlerinden biri olan yazar, şair ve eğitimci Mevlüt Kaplan, 20 Haziran 1930 tarihinde Konya’nın Akşehir ilçesine bağlı Ökes köyünde dünyaya gelmiştir. Eğitimci kimliğini sanatıyla harmanlayarak Türk çocuk edebiyatına 600’ü aşkın eser kazandıran yazar, çocukları hem eğlendiren hem de eğiten derlemeleriyle tanınmaktadır. Yaşamını ve yazı serüvenini İzmir’de sürdüren Kaplan, Köy Enstitüleri ve Çağdaş Eğitim Vakfı verilerine göre Türkiye’nin en üretken yazarı unvanını elinde bulundurmaktadır.
Köy Enstitülerinden Dünya Kolejlerine Uzanan Eğitim Yolculuğu
Fadime Hanım ile inşaat ustası Mehmet Kaplan'ın oğlu olarak dünyaya gözlerini açan Mevlüt Kaplan, henüz dokuz yaşındayken derin bir acıyla sarsılmıştır. Henüz dokuz yaşındayken annesini kaybetmiştir. Çok geçmeden iki erkek kardeşi de vefat etmiştir. Gençlik yıllarında ülkenin en kıymetli eğitim yuvalarından biri olan Ereğli İvriz Köy Enstitüsü’ne girmiş ve burayı 1948 senesinde başarıyla bitirmiştir. Eğitim sevdası onu Ankara’ya taşımış, 1955 yılında Gazi Eğitim Enstitüsü Özel Eğitim Bölümü’nden mezuniyetini almıştır. Aynı yıl vatani görevine adım atarak İstanbul Levazım Yedek Subay Okulu’nun ardından Mersin 3. Astsubay Ortaokulu’nda yedek subay öğretmen olarak askerliğini nihayete erdirmiştir.
Eğitime olan tutkusu sınırları aşan Kaplan, 1958 yılında Almanya ve İngiltere semalarında çocuk edebiyatı üzerine yoğun çalışmalar gerçekleştirmiştir. Batı'daki çocuk edebiyatı birikimini yakından gözlemleme fırsatı yakalayan yazar, 1962 yılında Londra’da yer alan Marylebone Dil Koleji'ni bitirmiştir. Londra günlerinin en unutulmaz anılarından biri ise, 1963 yılında BBC Radyosu bünyesinde ünlü şair Can Yücel ile birlikte omuz omuza çalışması olmuştur. Yurt dışı deneyimlerinin ardından Anadolu’ya dönen Kaplan; Konya ve Akşehir’de öğretmenlik, Mersin ile Antalya’da ilköğretim müfettişliği, İzmir’de ise eğitim uzmanlığı gibi kritik vazifeler üstlenmiştir.
Edebiyatla Yoğrulan Bir Ömür ve Üretkenlik Rekoru
Yazın serüveni 1945 yılında İvriz'de başlamıştır. Genç kalemin ilk şiiri olan 'Yaylada', 1946 senesinde Samsun’da neşredilen Yayla dergisinde okurlarla buluşmuştur. Bu ilk heyecan, gelecek yıllarda çığ gibi büyüyecek bir külliyatın ilk habercisi olmuştur. Kaplan'ın duygu ve düşünce dünyası; Ülkü, Erciyes, Edebiyat Dünyası, Kaynak, Fikirler, Sultandağı, İvris, Köy Postası, Sabah Postası, Demokrat İzmir, Cumhuriyet, Demet, Yücel, Köy ve Eğitim, İmece, Yeni Ufuklar ve 20. Asır gibi dönemin önde gelen yayın organlarında hayat bulmuştur.
Fikir dünyası ve cesur kalemi sebebiyle engellerle de karşılaşan yazar, 1953 yılında yayımlanan 'Eşeğimiz ve Ben' isimli eseri nedeniyle komünizm propagandası iddiasıyla mahkemeye verilmiş, ancak yargılama neticesinde akıllarda kalacak bir savunmayla aklanmıştır. Eğitimci kimliğini her daim sanatının önünde bir kılavuz yapan Kaplan, çocuk dünyasının zenginliğine hitap eden masallar, şiirler, romanlar ve öyküler üretmiştir. Nasreddin Hoca’dan Keloğlan’a, Anadolu efsanelerinden Kurtuluş Savaşı kahramanlıklarına uzanan geniş bir yelpazede derlemeler yaparak çocukları hem neşelendirmiş hem de Anadolu kültürüyle tanıştırmıştır.
Yazın dünyasına armağan ettiği eser sayısı zamanla 600 barajını aşmıştır. Köy Enstitüleri ve Çağdaş Eğitim Vakfı'nın kayıtlarına yansıyan verilere göre, sisteme kazandırdığı tam 648 kitap ile Türkiye’nin en üretken yazarı olma payesini elde etmiştir. Masal, şiir, öykü ve roman türlerinin yanı sıra, ilköğretim öğrencilerine yönelik ders ve tatil kitapları hazırlayarak eğitim sistemine doğrudan katkıda bulunmuştur.
Toplumsal Mücadele, Vakıf Çalışmaları ve Mirası
Mevlüt Kaplan, sadece fildişi kulesinde yazan bir entelektüel olmamış, toplumsal ve sendikal mücadelenin de en ön saflarında yer almıştır. 1965 yılında Türk eğitim tarihinin mihenk taşlarından olan Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS)’nın kurulmasında Fakir Baykurt ve 93 aydın arkadaşıyla birlikte aktif rol üstlenmiştir. Yayıncılık dünyasına 1964 yılında adım atmıştır. İzmir'de Özgür Eğitim Yayınevi'ni hayata geçirmiştir. Eğitimci, 1981 yılında memurluktan emekli olmuştur. Ardından yayınevinin başına bizzat geçmiştir. İzmir'de Türkiye İlköğretim Müfettişleri Sendikası’nı (TİM-DER) hayata geçirerek teşkilatçı yönünü bir kez daha kanıtlamıştır.
Kültür hayatına katkılarını kurumsallaştırmak isteyen yazar, 1997 yılında kendi adını taşıyan Mevlüt Kaplan Edebiyat Ödülü isimli yazma yarışmasını başlatmış ve genç kalemleri teşvik etmiştir. 1996 ile 2000 yılları arasında Kültür Bakanlığı bünyesinde danışmanlık ve seçici kurul üyelikleri yapmıştır. Siyasi hayatta da sorumluluk almaktan çekinmeyen Kaplan, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) çatısı altında delege, merkez ilçe yöneticiliği ve halkla ilişkiler koordinatörlüğü vazifelerini üstlenmiştir. Çağdaş Eğitim ve Köy Enstitüleri Vakfı'nın kurucu kurullarında yer alarak enstitü ruhunu yaşatmaya gayret etmiştir.
Edebiyatçılar Derneği, Eğitimciler Derneği, Türkiye Yazarlar Sendikası ve Türk Dil Derneği gibi pek çok prestijli sivil toplum kuruluşunun üyesi olan yazar, ömrü boyunca çocuk edebiyatına sunduğu hizmetlerden dolayı sayısız ödüle layık bulunmuştur. Bu ödüllerin ilki, henüz 1947 yılında Bursa'da çıkan Nilüfer dergisinin düzenlediği şiir yarışmasında kazandığı üçüncülüktür. İzmir Konak Belediyesi yazarın adını ölümsüzleştirmiştir. Yaşadığı sokağa 2009 yılında Mevlüt Kaplan ismi verilmiştir.
Özel yaşamında 1958 yılında meslektaşı öğretmen Ayten Kaplan ile hayatını birleştiren yazarın bu evlilikten Özlem ve Özgür isimlerinde iki çocuğu dünyaya gelmiştir. Hayat arkadaşı Ayten Hanım’ı 22 Şubat 2019 tarihinde kaybetmenin derin hüznünü yaşayan usta yazar, günümüzde yaşamını ve kültürel faaliyetlerini yayınevinin bulunduğu İzmir’de sürdürmeye devam etmektedir.
Toplumsal faaliyetleri ve mesleki dayanışmayı her zaman önemseyen Mevlüt Kaplan, pek çok saygın sivil toplum kuruluşuna üye olmuştur. Yazarın aktif görev aldığı ve üyesi olduğu kuruluşlardan bazıları şunlardır:
- Eğitimciler Derneği
- Edebiyatçılar Derneği
- Türkiye Yazarlar Sendikası
- Türk Dil Derneği
- Tüm İlköğretim Müfettişleri Derneği
- Atatürkçü Düşünce Derneği
- Türkiye Yazarlar Sendikası
Kariyeri boyunca farklı türlerde yüzlerce esere imza atan yazarın öne çıkan kitaplarından bazıları şunlardır:
- Anadolu Yankıları (Şiir, 1951)
- Eşeğimiz ve Ben (Öykü, 1953)
- Ceylan Kuzu (Masal, 1960)
- Tren Düdükleri (Roman, 1994)