Sultan Mehmet V. Reşat, Osmanlı İmparatorluğu'nun otuz beşinci padişahı ve İslam dünyasının yüzüncü halifesi olarak tarihe geçmiştir. 2 Aralık 1844 tarihinde İstanbul'da doğan hükümdar, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin desteğiyle II. Abdülhamit'in tahttan indirilmesiyle 27 Nisan 1909'da tahta çıkmıştır. Ülke yönetiminde büyük ölçüde pasif kalarak kontrolü tamamen İttihat ve Terakki kadrolarına bırakmıştır. En çalkantılı dönemde padişahlık yapan Reşat'ın döneminde Osmanlı, I. Dünya Savaşı'nın yıkıcı rüzgarlarına kapılmıştır. Saraydaki uzun veliahtlık günlerinin ardından 65 yaşında hükümdar olan Reşat, Kanun-i Esasi değişiklikleriyle yetkileri kısıtlanmış bir lider olarak görev yapmıştır.
Babası I. Abdülmecit, annesi ise Gülcemal Kadınefendi olan Reşat, şehzadelik yıllarında din ve fen ilimlerinde kapsamlı eğitimler görmüştür. Yabancı öğretmenlerin rehberliğinde Arapça ve Fransızcayı en iyi şekilde öğrenmiştir. Ayrıca İran edebiyatı ve Mesnevi okuyarak vaktini geçiren şehzade, edebi yönünü güçlendirmiştir. Lakin II. Abdülhamit saltanatında maruz kaldığı kafes hayatı sebebiyle devlet idari işlerinden tamamen uzak kalmıştır. Bu durum, tahta çıktığında tecrübesiz kalmasına zemin hazırlamıştır.
İktidar Yılları ve Balkan Krizleri
Cülusunun hemen sonrasında padişah, kendisini İttihat ve Terakki Partisi'nin güçlü liderleri Enver Paşa, Cemal Paşa ve Talat Paşa'nın tesirinde bulmuştur. Bu sırada Avusturya, İtalya, Sırbistan ve Yunanistan etkisiyle körüklenen Arnavut isyanları sürmekteydi. Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa komutasındaki ordu isyanı bastırsa da bölgedeki ayrılıkçı fikirler son bulmamıştır. Öte yandan 1870'te siyasi birliğini tamamlayıp sömürge arayan İtalya, Osmanlı'ya ültimatom vererek Trablusgarp ve Bingazi'yi işgale girişmiştir.
Mısır'ın İngiliz işgalinde olması sebebiyle bölgeye asker göndermek imkansızlaşınca, Mustafa Kemal Paşa ve Enver Bey gibi subaylar yerel direnişi örgütlemişlerdir. Derne ve Tobruk'ta mühim başarılar kazanılsa da İtalyanların Çanakkale Boğazı'nı bombalaması ve Balkan Harbi'nin patlak vermesi üzerine 15 Ekim 1912'de Uşi Antlaşması imzalanmıştır. Trablusgarp ve Bingazi İtalyanlara bırakılırken, Yunan işgalinden korumak amaçıyla 12 Ada da geçici olarak İtalya'ya devredilmiştir.
Osmanlı'nın Trablusgarp'taki mücadelesini fırsat bilen Balkan devletleri, Rusya'nın desteğiyle ittifak kurarak savaşa girişmiştir. Karadağ, Arnavutluk ve Yanipazar'ı işgal ederken Yunanistan da Girit adasını ilhak ettiğini duyurmuştur. İngiltere ise Rusya ile Talin'de gizli bir anlaşma yaparak Boğazlar üzerinde Rusya'ya üstünlük tanımıştır. Tecrübeli kadroların eksikliği ve parti içi çekişmeler sebebiyle Osmanlı ordusu zayıf düşmüştür. Bulgarlar Çatalca'ya kadar ilerlemiş, Sırbistan, Karadağ ve Yunanistan Makedonya'yı tamamen ele geçirmiştir. Kargaşadan faydalanan Arnavutluk da bağımsızlık ilan etmiştir.
Bu büyük yıkımın ardından 30 Mayıs 1913'te imzalanan Londra Antlaşması ile şu kararlar alınmıştır:
- Arnavutluk bağımsızlığını elde etmiştir.
- Girit adası Yunanistan'a verilmiştir.
- Trakya sınırı Edirne'yi dışarıda bırakacak şekilde Midye-Enez hattı kabul edilmiştir.
Londra Antlaşması sonrası Bulgaristan'ın fazla toprak almasına itiraz eden Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ, I. Balkan Savaşı'na katılmayan Romanya ile birleşip Bulgaristan'a saldırmıştır. Yitirdiği yerleri geri almak isteyen Osmanlı Devleti de savaşa dahil olarak Edirne'yi kurtarmış ve sınırını Meriç Nehri'ne taşımıştır. Savaş sonunda imzalanan 29 Eylül 1913 tarihli İstanbul Antlaşması ile Edirne, Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı'da kalmıştır. Sonuçta Ege Adaları, Arnavutluk ve Makedonya kaybedilmiş, Avrupa'daki son toprak parçası Doğu Trakya olmuştur.
Birinci Cihan Harbi ve Son Dönem
Balkan yenilgileri sonrası ordu ve donanmada ıslahat hareketleri başlatan Osmanlı Devleti, İttihat ve Terakki'nin baskısıyla 11 Kasım 1914'te savaşa dahil olmuştur. İttihatçıların lideri Enver Paşa, Almanya safında savaşa girmeyi kazançlı görmekle beraber Rusya ile bitmeyen savaşlar imparatorluğu Almanya'ya yaklaştırmıştır. Akdeniz'de İngilizlerden kaçan Alman gemileri Goeben ve Breslau, Çanakkale Boğazı'na sığınmıştır. Osmanlı Devleti bu gemileri satın alarak isimlerini Yavuz ve Midilli yapmış, Karadeniz'de yaşanan bir çatışma sonucunda ise kendisini I. Dünya Savaşı'nın içinde bulmuştur.
Harbin ilanıyla ordu Kafkas Cephesi'ne gönderilmiş, lakin Enver Paşa komutasındaki Sarıkamış Harekatı feci bir başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Ruslar; Erzurum, Trabzon, Muş, Bitlis ve Erzincan'ı işgal etmiştir. Çanakkale Cephesi'nde ise İtilaf Devletleri'nin deniz bombardımanları 18 Mart 1915'te mağlubiyetle bitmiştir. Karaya asker çıkaran müttefik kuvvetler, 19. Tümen Komutanı Mustafa Kemal'in Conkbayırı, Arıburnu ve Anafartalar'daki üstün savunma dehasıyla geri püskürtülmüştür. Bu büyük zafer, Rusya'daki ihtilali tetiklemiş ve Çarlık rejimi yıkılınca Rusya savaştan çekilmiştir.
Osmanlı ordusu Irak Cephesi'nde de başarısız olmuş; Bağdat ve Kerkük kaybedilmiştir. 1915'te açılan Mısır ve Filistin Cepheleri'nde ise Arapların desteğini alan İngilizler, Osmanlı kuvvetlerini zor duruma sokmuştur. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından hemen önce, Sultan Mehmet V. Reşat 3 Temmuz 1918'de 74 yaşında hayatını kaybetmiştir. Cenazesi İstanbul Eyüp İskelesi'ndeki türbesine defnedilmiştir. Sultan Reşat, ülkeyi savaşa sürükleyen kadroların gölgesinde, hazırlıksız orduların faturasını ödeyen bahtsız bir dönemin son tanığı olarak tarihteki yerini almıştır.