Osmanlı'nın son dönemi ile genç Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında askeri başarılarıyla öne çıkan Mehmet Hayri Tarhan, 1880 yılında Tırnovacık sınırlarında dünyaya gözlerini açtı. Vatan topraklarının müdafaası için ömrünü cephelere adayan bu kahraman Türk askeri, askeri okullardaki parlak eğitimiyle başlayan ve generallik makamına kadar uzanan onurlu bir mesleki kariyer inşa etti. Balkan Harbi'nden başlayarak Birinci Dünya Savaşı ve milli mücadelenin yaşandığı Anadolu topraklarında gösterdiği üstün sevk ve idare yeteneğiyle adını tarihe yazdıran Tarhan, aldığı Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ile bu hizmetlerini taçlandırdı.
Harp Okulundan Kurmaylığa Uzanan Eğitim Yılları
Mehmet Hayri Tarhan'ın askerlik mesleğine olan tutkusu genç yaşlarda başladı. Geleceğin komutanı, askeri kariyerinin ilk resmi adımını 13 Mart 1899 tarihinde Harp Okulu kapısından içeri girerek attı. Buradaki başarılı eğitim hayatının ardından 9 Ocak 1902 tarihinde teğmen rütbesiyle mezun olarak ordu saflarına katıldı. Başarıları bununla da sınırlı kalmadı; askeri bilgisini derinleştirmek amacıyla devam ettiği Harp Akademisi eğitimini de başarıyla tamamladı. 11 Ocak 1905 tarihinde bu seçkin kurumdan kurmay yüzbaşı olarak mezun olan Tarhan, artık Osmanlı ordusunun genç ve dinamik kurmay kadrosundaki yerini almıştı.
Cephelerde Geçen Bir Ömür ve Kurtuluş Savaşı
Genç kurmay yüzbaşı, mezuniyetinin ardından vatan topraklarının en zorlu dönemlerinde ardı ardına patlak veren savaşlarda aktif görevler üstlendi. İmparatorluğun kaderini belirleyen çatışmalarda yer alan Tarhan, askeri dehasını şu cephelerde kanıtladı:
- Osmanlı Devleti'nin Balkan coğrafyasındaki hakimiyet mücadelesi olan Balkan Savaşları,
- Çok geniş bir coğrafyaya yayılan ve büyük kayıpların yaşandığı I. Dünya Savaşı,
- Milletin bağımsızlık ateşini yakan ve Türk milletinin yeniden doğuşunu simgeleyen Kurtuluş Savaşı.
Milli Mücadele'nin en kritik günlerinde, 21 Haziran 1920 tarihinde Anadolu'ya geçerek Kurtuluş Savaşı kadrolarına katılan Mehmet Hayri Tarhan, vatan savunmasında son derece kritik bir sorumluluk üstlendi. Bu zorlu süreçte 9. Tümen komutanlığı görevini yürüten tecrübeli komutan, emrindeki birliklerle düşman unsurlarına karşı kahramanca mücadele etti.
Cumhuriyet Dönemi, Paşalık Unvanı ve Vefatı
Başımsızlık mücadelesinin başarıyla noktalanmasının ardından Mehmet Hayri Tarhan, cephedeki kahramanlıkları ve üstün hizmetleri sebebiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edildi. Cumhuriyet'in ilanı sonrasında da Türk ordusuna hizmet etmeyi sürdüren başarılı asker, 30 Ağustos 1929 tarihinde Mirliva rütbesine terfi ettirildi ve böylece paşa unvanını kazandı. Askerlik mesleğine adanmış bir ömrün sonuna yaklaşırken, 10 Aralık 1934 tarihinde emekliye ayrılan Tarhan, bu tarihi karardan yalnızca bir gün sonra, 11 Aralık 1934 tarihinde yaşama gözlerini yumdu. Değerli askerin naaşı, başkent Ankara'da yer alan Cebeci Şehitliği topraklarına defnedilerek sonsuzluğa uğurlandı.