Hem askeri başarıları hem de diplomatik dehasıyla Türk tarihinin önemli dönemlerine tanıklık eden Mehmet Hayri, 1880 yılında Konya'da dünyaya gözlerini açmıştır. Vatan savunmasında üstlendiği kritik roller ve ardından üst düzey dış temsil görevleriyle ülkesine büyük hizmetler sunan bu kıymetli şahsiyet, ömrünü cephelerden diplomatik misyonlara uzanan onurlu bir mücadeleye adamıştır. Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki büyük savaşlarda ön saflarda yer aldıktan sonra, Milli Mücadele'ye katılmak üzere Anadolu topraklarına geçmiş ve vatanın bağımsızlığı için ter dökmüştür. Bu fedakar çabaları neticesinde şerefli bir nişanla onurlandırılan karakter, askerlikten emekli olmasının ardından ise diplomat olarak ülkesini temsil etmeye başlamıştır.
Harp Okulundan Cephelere Uzanan Askeri Yaşamı
Mehmet Hayri'nin askeri kariyeri, henüz genç yaşta adım attığı askeri eğitim dünyasında şekillenmeye başlamıştır. Orduya katılma ideali taşıyan vatansever genç, 1887 senesinde Harp Okulu sıralarına dahil olarak geleceğin subayı olma yolunda ilk adımını atmıştır. Burada aldığı son derece disiplinli ve nitelikli eğitimin ardından, 26 Ocak 1901 tarihinde başarıyla mezun olarak teğmen rütbesiyle ordu kadrosundaki yerini almıştır. Ülkenin içinde bulunduğu zorlu tarihi süreçte hızla cepheden cepheye koşan subay, imparatorluğun kaderini belirleyen çatışmalarda görev almıştır. Cephelerde aktif vatan savunması yapmıştır. Bu doğrultuda, ardı ardına patlak veren ve büyük yıkımlara sahne olan Balkan Savaşları bünyesinde yüksek azimle katkıda bulunmuştur. Hemen ardından başlayan I. Dünya Savaşı cephelerinde de yeteneklerini sergileyen komutan, askeri kabiliyetini kanıtlamıştır. Savas yılları oldukça çetin geçmiştir. İmparatorluğun savaştan mağlup ayrılmasının ardından teslimiyeti kabul etmeyen Mehmet Hayri, 1920 senesinde milli direnişin merkezi olan Anadolu'ya geçiş yapmıştır. Burada Türk Kurtuluş Savaşı kadrolarına katılarak işgalci güçlere karşı yürütülen destansı mücadelede aktif bir rol üstlenmiştir. Türk ordusunun kazandığı bu şanlı zaferin ardından, cephede gösterdiği üstün kahramanlıklar ve fedakarlıklar göz önünde bulundurularak, en saygın askeri nişanlardan biri kabul edilen Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edilmiştir.
Diplomasi Arenası ve Konsolosluk Yılları
Uzun yıllar cephelerde geçen yıpratıcı askeri hayatın ardından tecrübeli asker, 18 Mayıs 1921 tarihinde kendi hür iradesiyle emekliye ayrılma kararı almıştır. Emeklilik kararı tamamen şahsi tercihiydi. Ancak onun ülkesine olan hizmet aşkı burada son bulmamış, aksine yeni bir mecrada filizlenmiştir. Ordudan ayrıldıktan sonra sivil bürokrasiye geçiş yapan ve Dışişleri Bakanlığı kadrolarında görev alarak vatanına hizmet etmeyi sürdüren tecrübeli isim, bu alanda da önemli başarılara imza atmıştır. Diplomat olarak sınır ötesinde çalışmıştır. Bu yeni dönemde de askeri disiplinini ve stratejik zekasını kullanan eski subay, ülkesini yurt dışında yüksek sorumluluk bilinciyle başarıyla temsil etmiştir. Diplomatik kariyeri boyunca sınır ötesinde önemli görevler üstlenen şahsiyet, şu merkezlerde bulunmuştur:
- Urmiye Konsolosu olarak önemli diplomatik ilişklerin yürütülmesi,
- Üsküp Konsolosu sıfatıyla Balkanlar'daki Türk çıkarlarının başarıyla savunulması,
- Dışişleri bünyesinde üstlendiği diğer bürokratik idari görevlerin sürdürülmesi.
Bu yönetici rollerinde yürüttüğı başarılı çalışmalarla adından söz ettiren eski asker, yeni cumhuriyetin dış politikadaki güçlü temsilcilerinden biri haline gelmiştir.
Ankara'da Veda Eden Bir Cumhuriyet Değeri
Hayatının son yıllarını genç Türkiye Cumhuriyeti'nin başkentinde geçiren değerli diplomat, ömrünün nihayetine kadar vatanına sadakatle bağlı kalmıştır. 1928 yılında Ankara'da hayatını kaybeden Mehmet Hayri, ardında bağımsızlık savaşında kazanılmış zaferler ve diplomatik başarılarla dolu bir miras bırakmıştır. Başkent Ankara onun son durağı olmuştur. Konya'da başlayan, cephelerde sınanan ve konsolosluklarda olgunlaşan bu ömür, cumhuriyetin kuruluş harcına katılan kahramanların yaşam öykülerindendir. Onun hem asker hem de diplomat olarak sergilediği yüksek fedakarlık, gelecek nesiller için daima rehber niteliğindedir.