Mehemed Malmîsanij, Zaza-Kürt edebiyatı ve dilbilim alanındaki öncü çalşmalarıyla bilinen Diyarbakırlı yazar ve araştırmacıdır. 1952 yılında Diyarbakır'da dünyaya gelen aydın, Ankara Üniversitesi'ndeki öğrencilik yıllarından itibaren yürüttüğü kültürel ve politik faaliyetleri nedeniyle baskılarla karşılaştı. Siyasi nedenlerden dolayı 1975-1981 yılları arasında üç kez cezaevine girdi. Türkiye'deki bu zorlu koşullar sebebiyle 1982'de İsveç'e yerleşerek bilimsel çalşmalarını Avrupa'daki saygın üniversitelerde sürdürdü. Modern dönemde Zazaca dilinde yazılı eser veren ilk kişi olan Malmîsanij, yayımladığı dergiler, yazdığı makaleler ve hazırladığı ilk Zazaca-Türkçe sözlük ile bu alandaki en önemli köşe taşlarından birini oluşturmuştur.
Eğitim Hayatı ve Siyasi Mücadele Dönemi
Mehemed Malmîsanij, akademik hayatına ilk olarak Ankara Üniversitesi bünyesinde başladı. Ancak siyasi faaliyetleri sebebiyle çeşitli takibatlara uğradı. Yazar, 1975 ile 1981 yılları arasındaki dönemde siyasi çalşmaları gerekçe gösterilerek üç farklı zamanda tutuklanarak hapis cezası aldı. Türkiye'de geçirdiği zorlu ve baskıcı siyasi süreçlerin ardından, 1982 senesinde İsveç'e göç etmeye karar vererek akademik ve edebi çalşmalarını yurt dışında daha özgür bir ortamda sürdürdü.
Avrupa'da eğitim hayatına hız kesmeden devam eden dilbilimci, akademik anlamda kendini geliştirmek üzere şu saygın kurumlarda öğrenim gördü:
- Fransa'daki Sorbonne Üniversitesi ve İsveç'teki Uppsala Üniversitesi çatısı altında İran dilleri üzerine akademik eğitim aldı.
- İsveç'teki Göteborg Üniversitesi bünyesinde yürüttüğü çalşmalar neticesinde yüksek lisans derecesi elde etti.
Zazaca Edebiyat ve Yayıncılık Çalşmaları
Kültürel ve dilsel çalşmalara yönelen Mehemed Malmîsanij, modern çağda Zazaca yazılı eser üreten ilk şahsiyet olma unvanını elinde bulundurmaktadır. Yazın hayatında çok önemli adımlar atan araştırmacı, 1979-1980 yılları arasında Türkiye'de bir ilki gerçekleştirdi. Tamamı Kürtçe içerikle basılan ilk dergi olma niteliği taşıyan Tirêj dergisinin yayımlanmasına öncülük etti. Hem Kurmancca hem de Zazaca lehçelerinde hazırlanan bu dergi, dönemin kültürel ikliminde derin izler bıraktı.
Dilbilim çalşmalarını sözlükçülük alanına da taşıyan araştırmacı, 1987 senesinde ilk Zazaca-Türkçe sözlük çalşmasını tamamlayarak okurlarla buluşturdu. Bu temel eserin yanı sıra, çeşitli Kürtçe gazete ve dergilerde çok sayıda makalesi ve inceleme yazısı yayımlandı. Yazarın edebiyat dünyasında kabul gören ve farklı coğrafyalara ulaşan değerli çalşmaları, dünya genelinde çeşitli dillere çevrilmiştir. Malmîsanij'in kaleme aldığı metinlerin tercüme edildiği bu diller şunlardır:
- Arapça
- Farsça
- İsveççe
- Türkçe