İlk yılları
Leyla Zana, 3 Mayıs 1961'de Fahrettin ve Hediye Dağlı çiftinin kızı olarak Diyarbakır'ın Silvan ilçesinde doğdu ve Ekim 2026 itibarıyla 65 yaşındadır. İlkokulun birinci sınıfını tamamlayamadan okuldan ayrılmak zorunda kaldı. 1975'te kuzeni Mehdi Zana ile evlendi. 12 Eylül 1980 darbesi döneminde, o dönem Diyarbakır Belediye Başkanı olan Mehdi Zana gözaltına alınıp tutuklandı ve 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Leyla Zana eşi hapisteyken okuma-yazma öğrendi; daha sonra ilkokulu, ortaokulu ve liseyi dışarıdan bitirdi. Eğitime ayırdığı zamanın yanında siyasi faaliyetlere de katıldı. 1987'de İnsan Hakları Derneği Diyarbakır şubesinin kurucuları arasında yer aldı ve 1988'de Yeniülke gazetesinde gazeteci olarak çalışmaya başladı.
Milletvekilliği ve tutuklanması
1991 genel seçimlerinde Sosyaldemokrat Halkçı Parti listesinden Diyarbakır milletvekili olarak TBMM'ye girdi. 6 Kasım 1991'deki yemin töreninde, başında Kürt ulusal renkleri olan bir bantla, Türkçe başladığı yemini Kürtçe bir cümleyle tamamladı ve Meclis salonunda tepkiyle karşılaştı. 2 Mart 1994'te ABD'de yaptığı bir konuşma nedeniyle Orhan Doğan, Hatip Dicle, Ahmet Türk, Sırrı Sakık ve Mahmut Alınak ile birlikte milletvekilliği dokunulmazlığı TBMM Genel Kurulu'nda kaldırıldı ve ertesi gün gözaltına alındı. 17 Mart 1994'te Hatip Dicle, Selim Sadak ve Orhan Doğan ile tutuklanarak cezaevine gönderildi. 8 Aralık 1994'te yasadışı örgüt üyeliği suçundan 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Hapishaneden yazdığı mektuplar önce bir gazetede, sonra kitap olarak yayımlandı; Danielle Mitterrand ile de mektuplaştı.
Ödülü ve tahliyesi
1995'te Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü verildi. Uluslararası barış kuruluşları ve insan hakları derneklerinin desteği, Avrupa Birliği süreci ve AİHM kararı doğrultusunda yeniden yargılanan Zana ve arkadaşlarının 15'er yıllık cezaları olduğu gibi onandı ve cezaevinde kaldılar. Zana, 8 Haziran 2004'te Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi'nden serbest bırakıldı. TBMM 24. dönemde Diyarbakır, 25. ve 26. dönemlerde Ağrı milletvekilidir; 2011-2018 arasında Meclis'te yer aldı.
Sonraki davaları
21 Mart 2007'de Diyarbakır'daki etkinliklerde söylediği sözler nedeniyle Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi, Terörle Mücadele Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca onu iki yıl hapse mahkûm etti. Çeşitli tarihlerde yaptığı dokuz konuşma nedeniyle Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesi'nde yargılandı ve 10 yıl hapis ile siyasi haklardan yoksun bırakma kararı verildi. Yargıtay 9. Ceza Dairesi kararı eksik savunma gerekçesiyle bozdu; yeniden görülen davada aynı ceza verildi, dosya yine bozuldu. Mahkeme sonunda yasal düzenlemeleri dikkate alarak propaganda suçundan kovuşturmanın ertelenmesine, örgüt adına suç işlemekten ise ceza verilmesine yer olmadığına karar verdi ve dava düştü.
Benzer kişiler
- Scott Bessent (Siyasetçi)
- Zeynel Abidin Özmen (Siyasetçi)
- Olof Palme (Siyasetçi)
- Abdülfettah el Sisi (Siyasetçi)
- Abdullah Alpdoğan (Siyasetçi)
- Abdurrahman Köksaloğlu (Siyasetçi)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Leyla Zana maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.