Sakarya'nın Adapazarı ilçesinde 1935 yılında dünyaya gözlerini açan Kemal Uzan, sıfırdan kurduğu ticari girişimlerle Türkiye'nin en büyük sermaye gruplarından birini yönetmeyi başarmış ünlü bir iş adamıdır. Girişimci ruhu sayesinde küçük yaşta iş hayatına atılan Uzan, inşaat sektöründe kazandığı ihalelerle devlet projelerinde önemli roller üstlenmiştir. Rumeli Holding aracılığıyla onlarca farklı sektöre yön veren iş adamı, oğulları Cem Uzan ve Hakan Uzan ile birlikte ülkenin ekonomik ve sosyal yapısında derin izler bırakmıştır. Ancak 2003 yılında başlayan yasal süreçlerin ardından tüm varlıklarına el konulmasıyla birlikte hayatı tamamen değişmiş ve yurt dışına gitmek zorunda kalmıştır.
Kemal Uzan'ın ailesi, kökleri Saraybosna'ya uzanan göçmen bir ailedir. Balkan Savaşları'nın zorlu dönemlerinde, 1910'lu yıllarda Türkiye'ye göç ederek Adapazarı'na yerleşen aile, 1934'teki kanunla önce 'Üzüm' soyadını seçmiştir. Daha sonra, 1960'lı yıllara gelindiğinde aile üyeleri bu soyadını 'Uzan' olarak güncellemiştir. Yavuz ve Bahattin adında iki erkek kardeşi olan Kemal Uzan, Melahat Uzan ile hayatını birleştirmiş; bu evlilikten Cem, Hakan ve Ayşegül adlarında üç çocuk sahibi olmuştur.
Sakız Satıcılığından Baraj İnşaatlarına Uzanan Başarı Öyküsü
Uzan'ın iş hayatındaki ilk adımları, İstanbul-Sakarya hattındaki trenlerde sakız satarak atılmıştır. Bu mütevazı başlangıç, 1956 yılında Yapı Ticaret A.Ş. isimli inşaat şirketinin kurulmasıyla devasa bir atılıma dönüşmüştür. Kısa sürede kamu ihalelerini kazanarak rüştünü ispatlayan firma, öncelikle göçmen konutlarının inşasını tamamlamıştır.
Yapı Ticaret A.Ş. çatısı altında gerçekleştirilen ve Türkiye'nin çehresini değiştiren önemli projelerden bazıları şunlardır:
- 1964 yılında inşa edilen Ali Sami Yen Stadyumu,
- 1971-1981 yılları arasında Samsun'da hayata geçirilen Hasan Uğurlu Barajı,
- 1975-1987 döneminde kurulan Afşin Elbistan Termik Santrali,
- İzmir'de düzenlenen Akdeniz Oyunları kapsamında inşa edilen Halkapınar Olimpiyat Tesisleri.
Enerji ve altyapı alanında da varlık gösteren aile, sınırları aşarak Libya ve Suudi Arabistan gibi ülkelerde de büyük taahhüt işleri üstlenmiştir.
Medya, Bankacılık ve Telekomünikasyonda Devleşen İmparatorluk
1980'lerden itibaren Uzan ailesi, sadece inşaatla sınırlı kalmayıp finans, medya ve telekomünikasyon sektörlerinde adeta bir imparatorluk kurmuştur. Ailenin kontrol ettiği servetin 16 milyar dolar seviyesine ulaştığı ve yaklaşık 233 şirketi yönettikleri iddia edilmiştir. Grubun finans ayağında 1984 yılında satın alınan İmar Bankası ve ertesi yıl sıfırdan kurulan Adabank yer almıştır. Medya alanında ise 1964'te Yeni İstanbul gazetesini alarak sektöre adım atan Uzan, ilerleyen yıllarda meşhur Hayat ve Ses dergilerini de bünyesine katmıştır.
Grubun medya alanında elde ettiği muazzam güç şu popüler markalarla hayat bulmuştur:
- Türkiye'nin ilk özel televizyon kanalı Star TV ile ardından kurulan Teleon ve ilk müzik kanalı Kral TV,
- Geniş kitlelere ulaşan Süper FM, Metro FM, Kral FM ve Joy FM radyo istasyonları,
- Yazılı basında ses getiren Star Gazetesi ve Damga Gazetesi.
Teknoloji alanında da öncü olan aile, 1994'te kurdukları Telsim ile mobil iletişimde büyük bir çığır açmıştır. Bu alanda 3 milyar dolara yakın yatırım yapan grup; Ürdün, Azerbaycan, Kazakistan ve Kıbrıs'ta da GSM operatörleri kurarak uluslararası bir ağ oluşturmuştur. Ayrıca 1993 yılında Kepez Elektrik ve Çukurova Elektrik (ÇEAŞ) hisselerini satın alarak enerji dağıtımına yönelmişler, Ceyhan Nehri üzerinde Berke Barajı'nı inşa etmişlerdir. Sanayide de aktif olan grup, METAŞ'ı tamamen devralmış ve kısa sürede 10 farklı çimento fabrikasını bünyesine katarak gücünü pekiştirmiştir.
Tasfiye Süreci ve Sürgün Yılları
Uzan ailesinin zirveye tırmanan başarı grafiği, 2003 yılında devletin attığı radikal adımlarla sert bir düşüş yaşamıştır. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF), grubun bankacılık ve enerji şirketlerine el koyarak büyük bir tasfiye süreci başlatmıştır. İlk olarak ÇEAŞ, Kepez Elektrik, İmar Bankası ve Adabank kontrol altına alınmış, ardından 2004 yılında tüm grup şirketlerine devlet tarafından el konulmuştur. Bu süreçten hemen önce Uzanlar, Petkim ihalesini 605 milyon dolarla kazanmış olsalar da sundukları teminat mektubunun kabul edilmemesi sebebiyle ihale iptal edilmiştir.
Yasal yaptırımlar ve haklarında çıkan yakalama kararları üzerine Kemal Uzan ve ailesi Türkiye'den ayrılmak durumunda kalmıştır. Büyük oğlu Cem Uzan Fransa'nın başkenti Paris'e sığınırken, Kemal Uzan ve diğer oğlu Hakan Uzan'ın nerede ikamet ettiği resmi olarak bilinmemektedir. Medyada sıklıkla Ürdün'de yaşadıklarına dair iddialar yer alsa da kesin bir bilgi bulunmamaktadır. 2002 yılında Forbes listesinde 1.3 milyar dolarlık şahsi servetiyle dünyanın en zengin 351. kişisi olarak gösterilen Kemal Uzan, geride bıraktığı devasa endüstriyel miras ve sansasyonel hukuki davalarla Türkiye ekonomi tarihinin en çok konuşulan simalarından biri olmayı sürdürmektedir.