Genel Bilgiler
Karel Čapek, 9 Ocak 1890'da Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Malé Svatoňovice kasabasında doğdu ve 25 Aralık 1938'de öldü. 20. yüzyılın önemli Çek yazarlarındandır; adı "Karel Çapek" biçiminde okunur. Robot kavramını yaygınlaştıran kişi olarak bilinir: "robot" sözcüğü ilk kez 1920'de yazdığı R.U.R. (Rossum's Universal Robots) adlı eserinde yer aldı ve sonradan dünyada kullanılmaya başlandı. Eser Türkçeye Halid Fahri Ozansoy tarafından "Âlemşümûl Sun'î Adamlar Fabrikası" adıyla çevrildi ve Osmanlıca olarak 1927'de Devlet Matbaası tarafından yayımlandı. Ancak terimin gerçek yaratıcısı, Karel Čapek'in kardeşi Josef Čapek'tir. Çekçe robota sözcüğü, Almanca Arbeit (çalışmak) ile aynı kökten gelir.
Yazarlığı ve Çalışmaları
Čapek akıl ve mizah içeren geniş bir alanda yazdı. Çalışmaları, Çek dili ile gerçeklik kavramının kesin açıklamaları olmaları bakımından da başarılıdır. İnsanın ve dünyanın gelecekteki toplumsal evrimine bakışıyla ve klasik Avrupa bilimkurgusuna göre daha teknik uzay yolculuğu öyküleriyle yeni bir akımın öncüsü sayılabilir. 20. yüzyılın ilk yarısında etik açıdan devrimci buluşları ele aldı; eserleri kitle ve atom silahları, insan ötesi akıllı varlıklar ve robotlarla ilgiliydi. Toplumsal felaketlerin iç yüzünü, diktatörlüğü, şiddeti ve tröstlerin sınırsız gücünün insan üzerindeki etkilerini işledi. Dedektif hikâyeleri, romanlar, peri masalları, tiyatro oyunları ve bahçecilik üzerine de kitapları vardır. En önemli çalışmaları, çözmeye çalıştığı epistemoloji problemi, yani "Bilgi nedir?" sorusu üzerinedir.
Masaryk ile İlişkisi
En üretken yılları, Çeklerin ilk cumhuriyeti olan Çekoslovakya'da (1918-1938) geçti. Bu yıllarda yazdığı T. G. Masaryk ile Konuşmalar, Çek vatanseveri ve Çekoslovakya'nın ilk devlet başkanı Tomáš Masaryk ile cuma günleri düzenlediği bahçe toplantılarındaki konuşmaları ve tartışmaları içerir. Bu olağandışı ilişkinin sonradan Václav Havel'e ilham verdiği bilinir. 1930'ların sonlarında Nazi ve faşist diktatörlüklerin yarattığı tehdit üzerinde yoğunlaştı.
Son Yılları ve Ölümü
1935'te aktris Olga Scheinpflugová ile evlendi. 1938'de Fransa ve Birleşik Krallık'ın Çekoslovakya'yı Nazi Almanyası'na karşı savunmayacağı anlaşıldı. Gestapo onu "ikinci halk düşmanı" ilan etmiş ve İngiltere'ye sürgün olanağı teklif edilmişti, ancak ülkesini terk etmeyi reddetti. Stará Huť'daki yazlık evde sel hasarını onarırken soğuk algınlığına yakalandı ve 25 Aralık 1938'de zatürreden öldü. Gestapo ölümünden haberdar değildi; birkaç ay sonra, Almanların Çekoslovakya'yı işgalinin hemen ardından Nazi ajanları onu tutuklamak için Prag'daki evine geldi. Öldüğünü öğrenince eşi Olga'yı tutuklayıp sorguladılar; Olga daha sonra serbest bırakıldı. Kardeşi Josef Čapek, Eylül'de tutuklandı ve Nisan 1945'te Bergen-Belsen toplama kampında öldü. Karel Čapek ve eşi Prag'daki Vyšehrad Mezarlığı'na gömüldü.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Karel Capek maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.