İkinci Dünya Savaşı yıllarında Nazi Almanyası'nın en korkunç toplama kamplarından biri olan Auschwitz-Birkenau'da görev yapan ve esirler üzerinde gerçekleştirdiği vahşi tıbbi deneylerle tarihe geçen Dr. Josef Mengele, 16 Mart 1911 tarihinde Almanya'nın Günzburg kentinde dünyaya geldi. Sert ve son derece disiplinli bir baba tarafından yetiştirilen Mengele, insanlık dışı uygulamaları nedeniyle 'Ölüm Meleği' lakabıyla anılmış ve yaklaşık 2 milyon insanın ölümünden sorumlu tutulmuştur. Tıp eğitiminin ardından faşist rejimin en sadık uygulayıcılarından biri haline gelen Mengele, savaşın ardından adaletten kaçarak Güney Amerika'da izini kaybettirmeye çalışmıştır.
Akademik Yıllar ve Askeri Yükseliş
Münih Üniversitesi'nde tıp eğitimi alan Mengele, mezuniyetinin ardından Frankfurt Üniversitesi'nde tıbbi antropoloji üzerine doktora çalışmasını tamamladı. 1937 yılında ise Frankfurt'taki Kalıtsal Biyoloji ve Irk Hijyen Enstitüsü bünyesinde çalışmaya başladı. Burada, ikizler üzerine odaklandığı genetik araştırmalarıyla tanınan öncü bilim insanı Dr. Otmar Freiherr von Verschuer'ın asistanlığını üstlendi. Tıp diplomasını 1938 yılında alan genç doktor, aynı dönemde ideolojik adımlarını hızlandırdı. 1937'de Nazi Partisi saflarına katılan Mengele, bir yıl sonra da SS bünyesine dahil oldu.
1940 yılında orduya katılarak askeri kariyerine adım attı ve Waffen-SS bünyesinde kendini gösterdi. SS içinde muharebe kolu sağlık hizmetlerinde gönüllü olarak görev almayı seçti. Haziran 1941'de Ukrayna cephesindeki çabalarından ötürü İkinci Sınıf Demir Haç ile ödüllendirildi. Doğu cephesindeki çatışmalarında aktif rol üstlenen Mengele, burada yaralandı. Rus cephesinde üç Alman askerinin hayatını kurtarması, onun SS-Hauptsturmführer yani Yüzbaşı rütbesine terfi ettirilmesini sağladı. Bu askeri başarıları, onun kamplardaki gelecekteki karanlık rolünün önünü açtı.
Auschwitz Günleri ve Ölüm Meleği Lakabı
Mengele, askeri kariyerinin yanı sıra özel hayatında da değişimler yaşıyordu. 1939 yılında Irene Schoenbein ile evlendi ve bu evlilikten 1944 yılında Rolf adını verdikleri bir oğulları dünyaya geldi. Ancak savaşın getirdiği yıkım ve Mengele'nin kaçış süreci bu evliliği sarsacaktı. Eşi Irene 1949 yılında ondan boşandı. Mengele daha sonra Heinz isimli bir kadınla hayatını birleştirdi.
Auschwitz-Birkenau toplama kampındaki görevi, Mengele'nin adını tarihin en karanlık sayfalarına yazdırdı. Kamptaki tutsakların hangisinin hemen gaz odalarında öldürüleceğini, hangisinin zorla çalıştırılacağını ve kimlerin üzerinde ölümcül testler yapılacağını belirleyen SS hekimlerinden biriydi. Kendisine, insanları doğrudan ölüme sürükleyen bu tıbbi deneyleri nedeniyle 'Ölüm Meleği' lakabı takıldı. Sadece Yahudileri değil; homoseksüelleri, çingeneleri, bedensel ve zihinsel engellileri de korkunç testlerinde kobay olarak kullandı. Hatta ari ırk standartlarına uymayan Almanları da kendi zihniyetindeki forma sokmak adına çeşitli çalışmalar gerçekleştirdi.
İnsanlık Dışı Tıbbi Deneyler
Auschwitz bünyesinde gerçekleştirilen ve binlerce insanın hayatını kaybetmesine yol açan deneyler, hiçbir etik sınır tanımıyordu. Mengele'nin tutsaklar üzerinde yürüttüğü dehşet verici çalışmalardan bazıları şunlardır:
- Basınç Odası Testleri: Bir SS askerinin zorlu koşullara ne kadar dayanabileceğini ölçmek amacıyla, tutsaklara asker üniforması giydiriliyordu. Basınç odasına kapatılan kurbanlara, iç organları patlayana kadar yüksek basınç uygulanıyordu.
- Dondurucu Soğuk Deneyleri: Kuzey Kutbu'nda görev yapacak askerlerin deniz soğuğuna mukavemetini test etmek için esirler buzlu küvetlere sokuluyor ve soğuktan can verene dek gözlem altında tutuluyordu.
- Göz Rengi Değiştirme Çalışmaları: Cermen soyundan gelen çocukların göz renklerini maviye dönüştürmek amacıyla esirlerin göz bebeklerine şırıngayla kimyasal sıvılar enjekte ediliyordu. Bu kimyasal denemeler körlük ve ölümle sonuçlanıyordu.
- Anestezisiz Ameliyatlar: Çok sayıda tutsak üzerinde hiçbir anestezi yöntemi uygulanmadan son derece acı verici, kanlı cerrahi müdahaleler gerçekleştiriliyordu.
Kaçış Yılları ve Güney Amerika'da Gizemli Son
1944 yılının başlarında resmi olarak savaş suçlusu ilan edilen Mengele için çember daralıyordu. 17 Ocak 1945 tarihinde, Kızıl Ordu'nun Almanya'ya girmesiyle birlikte apar topar Auschwitz'den kaçtı. Kızıl Ordu ise on gün sonra kampı ele geçirdi. Haziran ayında Amerikalılar tarafından savaş esiri olarak ele geçirilmesine rağmen, büyük savaş suçluları listesinde yer aldığı anlaşılamadı. Temmuz sonunda serbest bırakılan Mengele, 'Fritz Ullman' adına düzenlenmiş sahte kimlik belgeleri sayesinde yakalanmaktan kurtuldu.
Auschwitz kayıtlarını koruma derdiyle bir süre Sovyet işgal bölgesinde gizlenen firari doktor, Rosenheim yakınlarında bir çiftlikte işçi olarak çalıştı. Ancak yakalanıp idam edileceği korkusuyla 17 Nisan 1949'da Almanya'yı terk etti. Eski SS üyelerinin yardımıyla Cenova'ya ulaştı ve orada Uluslararası Kızıl Haç Komitesi vasıtasıyla 'Helmut Gregor' ismine düzenlenmiş bir pasaport edindi. Temmuz 1949'da Arjantin'e kaçtı. Eşi Irene ise onunla gelmeyi reddederek 1954 yılında resmi olarak boşandı.
Arjantin'in başkenti Buenos Aires'te marangozluk yaparak izini kaybettirmeye çalışan Mengele, bir süre sonra Nazi sempatizanı bir kişinin evine taşındı. Tarım makineleri üreten bir firmada tezgahtar olarak çalışırken, Paraguay'a satış temsilcisi sıfatıyla seyahatler gerçekleştirdi. 1959 yılına kadar Arjantin'de gizlenen Mengele, ardından Brezilya'ya geçti. 7 Şubat 1979 tarihinde Brezilya'nın Bertioga kasabasında denizde yüzerken inme geçirdi ve boğularak 68 yaşında hayatını kaybetti.
Ölümünün ardındaki gizem perdesi ancak yıllar sonra aralanabildi. Avrupa'daki bağlantı noktası olan Hans Sedlmeyer'in evine 31 Mayıs 1985'te düzenlenen baskında ele geçen mektuplar, Mengele'nin Brezilya'daki mezarını ve kaldığı aileyi ortaya çıkardı. Campinas Devlet Üniversitesi uzmanlarının yaptığı DNA testleri ve adli tıp incelemeleri sonucunda, mezardaki iskeletin kesin olarak Josef Mengele'ye ait olduğu kanıtlandı.