James Norman Mattis, 2017 ile 2019 yılları arasında yürüttüğü Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanlığı göreviyle dünya siyasetinin en önemli figürlerinden biri haline gelmiştir. 8 Eylül 1950 tarihinde Lucille (Proulx) ve John West Mattis çiftinin oğlu olarak Pullman, Washington'da dünyaya gelen Mattis, yarım asra yakın süren askeri kariyeri boyunca stratejik askeri kararların merkezinde yer almıştır. Richland, Washington'da büyüyen, tarih eğitiminden aldığı entelektüel birikimi cephedeki sert ve disiplinli duruşuyla harmanlayan tecrübeli isim, orduda hem sıradışı lakapları hem de kararlı liderliğiyle tanınmaktadır. Savunma alanındaki geniş tecrübesi sayesinde Pentagon'un zirvesine kadar yükselen Mattis, Washington yönetiminde derin izler bırakmıştır.
Gençlik Yılları, Entelektüel Birikim ve Orduya İlk Adım
1968 yılında Richland High School'dan mezun olan Mattis, eğitim hayatına Central Washington Üniversitesi'nde devam etti. Burada tarih bölümünü başarıyla tamamlayarak 1971 yılında mezuniyet diplomasını aldı. Okumaya ve kendini geliştirmeye son derece düşkün olan bu genç adamın binlerce kitaptan oluşan kişisel bir kütüphanesi bulunuyordu. Bu entelektüel derinliği, ilerleyen yıllarda ordu kademesindeki üst rütbeli komutanlarının da dikkatini çekerek onun bir aydın olarak görülmesini sağladı. Kendisine askeri çevrelerde saygın bir yer kazandıran bu altyapının ardından, 1994 yılında National War College bünyesinde uluslararası güvenlik eğitimi de alarak askeri ufkunu genişletti.
Genç yaşta orduya adım atan Mattis, 1969 yılında Deniz Kuvvetleri Yedek Subaylığı için başvuru yaptı. Bu başvurunun ardından, 1 Ocak 1972 tarihinde asteğmen rütbesine terfi ederek Yedek Subaylar Eğitim Kolordusu bünyesinde resmen göreve başladı. 3. Deniz Piyade Tümeni'nde teğmen olarak tüfek ve silah müfrezesine komuta ederek sahadaki ilk tecrübelere ulaştı. Kısa sürede yetenekleriyle öne çıkan genç subay, yüzbaşı rütbesine yükseldiğinde Deniz Harp Okulu Hazırlık Okulu'nda tabur görevlisi olarak sorumluluk üstlendi. Ardından 1. Deniz Piyade Alayı'ndaki tüfek ve silah müfrezelerini yönetti ve binbaşı rütbesiyle Portland, Oregon'daki askere alım merkezini idare etti.
Muharebe Meydanlarından Yüksek Komutanlığa
Yarbay rütbesini aldığında 1991 Körfez Savaşı patlak verdi. Bu dönemde Ripper Görev Gücü bünyesindeki saldırı taburlarından biri olan 7. Tabur'un komutasını üstlenerek cephede aktif rol oynadı. Ardından albay rütbesiyle 7. Deniz Alayı'nın liderliğini yürüttü. Tuğgeneralliğe yükselmesiyle birlikte askeri kariyerinde yepyeni bir sayfa açıldı ve 1. Deniz Piyade Seferi Tugayı komutanlığına getirildi. Afganistan Savaşı sırasında güney bölgelerindeki operasyonları yönetmek üzere 58. Görev Gücü komutanı olarak görevlendirildi. Bu hamleyle, bir savaş ortamında Deniz Görev Gücü'ne komuta eden ilk deniz piyade subayı unvanını elde etti. Emrindeki subaylar tarafından gerçek liderlik gösteren bir subay olarak kabul edildi.
Irak Savaşı başladığında tümgeneral rütbesinde olan Mattis, sahada çok daha geniş yetkilerle donatıldı. Bu süreçte şu kritik görevleri başarıyla yürüttü:
- 1. Deniz Piyade Tümeni komutanlığı,
- 1. Deniz Piyade Seferi Kuvvetleri liderliği,
- Amerika Birleşik Devletleri Deniz Piyadeleri Merkez Komutanlığı görevi.
Irak'taki meşhur Felluce çatışmalarında deniz piyadelerini bizzat yöneten tecrübeli komutan, o dönemlerde mezhep çatışmalarının nasıl önlenebileceğini ele alan önemli bir el kitabı da kaleme aldı. 2005 yılında korgeneral rütbesiyle Deniz Piyadeleri Muharebe Geliştirme Komutanlığı'na, 31 Mayıs 2006 tarihinde ise Pendleton Üssü'ndeki seferi kuvvetlerin başına getirildi.
Askeri dehası ve tecrübesiyle dikkat çeken Mattis, George W. Bush döneminde Norfolk'ta bulunan ABD Müşterek Kuvvetler Komutanlığı görevine aday gösterildi. Robert Gates tarafından 11 Eylül 2007'de duyurulan bu atama, 28 Eylül'de Senato tarafından onaylandı. Mattis, NATO Müttefik Dönüşüm Komutanlığı görevini 5 Kasım 2007'de Samuel Helland'a geçici olarak devrederek orgeneralliğe yükseldi. 9 Kasım 2007'de görevine resmi olarak başlayan başarılı komutan, NATO görevini 9 Eylül 2009'da Fransız General Stéphane Abrial'a bıraksa da Müşterek Kuvvetler Komutanı olarak kalmayı sürdürdü. 11 Ağustos 2010 tarihinde Barack Obama tarafından Orta Doğu, Kuzeydoğu Afrika ve Orta Asya'daki operasyonları yöneten CENTCOM komutanlığına aday gösterildi ve onay alarak göreve başladı. 22 Mayıs 2013 tarihinde bu görevini tamamlayarak emekliye ayrıldı. Ancak emekliliğinin ardından Obama yönetiminin Orta Doğu politikalarına yönelik açık dille dile getirdiği sert eleştirileriyle gündemde kalmayı sürdürdü.
Pentagon Liderliği, "Savaşçı Keşiş" ve Türkiye Ziyareti
Emeklilik günlerinin ardından Mattis, 2016 yılındaki başkanlık seçimlerini kazanan Donald Trump tarafından 1 Aralık 2016'da Savunma Bakanlığı görevi için aday gösterildi. Trump'ın 20 Ocak 2017'de görevi devralmasının ardından, 21 Ocak 2017 tarihinde Senato'dan 98'e karşı 1 gibi ezici bir çoğunlukla onay alarak yeni kabinenin ilk üyesi olarak yürütlüğe girdi. Bakanlık koltuğundaki döneminde aktif bir diplomasi yürüten Mattis, 23 Ağustos 2017'de Türkiye'ye resmi bir ziyarette bulundu. Ankara'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Dñşişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Savunma Bakanı Nurettin Canikli ile bir araya gelerek ikili ilişkileri ve güvenlik konularını ele aldı. İki yıla yakın sürdürdüğü bu görevi, 2019 yılının ocak ayında istifa ederek sonlandırdı. Yerine vekalet eden Patrick Shanahan'ın ardından bu koltuğa Mark Esper atandı.
Askeri çevrelerde ve kamuoyunda "Deli Köpek" (Mad Dog) lakabıyla anılan Mattis, aynı zamanda "Savaşçı Keşiş" olarak da adlandırılmaktadır. Hayatı boyunca hiç evlenmeyen ve çocuk sahibi olmayan tecrübeli komutan, yaşamını askeri disipline ve kütüphanesine adamıştır. 2003 yılındaki Irak işgali sırasında askerlerine vermiş olduğu, "Nazik olun, profesyonel davranın. Ama tanıştığınız herkesi öldürmek üzere bir planınız da olsun." şeklindeki öğütleriyle bilinen Mattis, Amerikan askeri tarihine damgasını vurmuş en önemli figürlerin başında gelmektedir.