Cumhuriyet döneminin öncü girişimcilerinden ve eski Afyonkarahisar milletvekillerinden olan Hüseyin İzzet Akosman, 1897 yılında Afyonkarahisar'da doğup 1973'te İstanbul'da vefat eden, Türkiye'nin sanayileşme hamlelerine ve dış ticaretinin gelişmesine öncülük etmiş önemli bir devlet adamı ve iş insanıdır. Kurtuluş Mücadelesi yıllarında vatan savunmasında aktif rol üstlenen Akosman, ardından parlamentoda dört dönem boyunca milletvekili olarak milletine hizmet sunarken, kurduğu sanayi tesisleri ve uluslararası mümessillik ortaklıklarıyla ülkenin kalkınmasına büyük katkılar sağlamıştır.
Eğitim Hayatı ve İlk Girişimler
Tüccar Akosmanzade Hacı Hüseyin Bey ile Zişan Hanım'ın evladı olan Akosman, ilk eğitimini memleketi Afyonkarahisar'da tamamladıktan sonra Selanik Fransız Okulu'nu bitirerek yükseköğrenim tahsili için İsviçre'nin Cenevre kentine yöneldi. Cenevre Yüksek Ticaret Okulu'ndan başarıyla mezun olmasının ardından 1919'da yurda dönen idealist genç, ailesinin İzmir, İstanbul ve Afyonkarahisar'daki ticari işletmelerinde aktif görevler üstlenirken kendi adını taşıyan Akosmanzade İzzet Firmasını kurarak iktisadi bağımsızlığın inşasına girişti. Milli mücadele döneminin zorlu iktisadi ve siyasi koşullarđnda Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyesi olarak memleketi Afyonkarahisar'dan savunma hareketine katıldı. Bağımsızlık mücadelesi süreçte vatanın kurtuluşu adına kritik askeri ve idari sorumluluklar üstlenerek önemli yararlılıklar gösterdi.
Cumhuriyetin İktisadi Yapılanması ve Kuruculuk Rolleri
Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin ekonomik bağımsızlığını kazanması yolunda çok yönlü çalışmalar yürüttü. Cumhuriyetin ilanının hemen akabinde, 1924 yılında İstanbul Ticaret ve Zahire Borsası'nın kurulmasına öncülük etti. Kuruluşunda bizzat yer aldığı bu saygın finans kuruluşunda uzun yıllar boyunca meclis üyeliği görevini liyakatle yerine getirdi. Akosman, bunun yanı sıra İstanbul Sanayi Odası meclisinde de etkin şekilde faaliyet gösterdi. İstanbul Ticaret Odası idare heyetinde sorumluluk alarak yerli üretimi ve ticareti canlandırmaya odaklandı. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu yönetim kurulu üyeliğinde de bulunarak ulaştırma alanına katkı verdi. Geniş kitlelerin desteğini arkasına alarak 1927 yılı genel seçimlerinde Afyonkarahisar milletvekili sıfatıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altına girdi. Parlamentoda dört dönem boyunca aralıksız şekilde şehrini ve milletini temsil etme başarısı gösterdi. Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulan Aslan-Eskihisar Çimento ve Su Kireci Fabrikaları'nda idare kurulu başkan vekilliği yaptı.
Sanayi Hamleleri ve İtalyan Pirelli ile Ortaklık
Özel sektörün güçlenmesi hedefi doğrultusunda, 1931 yılında Belçikalı ortaklarla iş birliği kurdu. Madeni eşyadan sac levhalara, çelik tellerden çivilere kadar geniş yelpazede üretim yapan TÜRMASAN firmasını kurdu. Bu büyük sanayi kuruluşunun İdare Meclisi Reisliğini de bizzat üstlendi. Otomotiv ve yedek parça pazarındaki açığı görerek 1935 senesinde OTOKOM şirketini faaliyete geçirdi. Hüseyin İzzet Akosman ve Oğulları Kolektif Şirketi çatısı altındaki bu firma, Vespa gibi markaların temsilcisi oldu. Girişimci lider, 1937'de ortaklarıyla birlikte tekerlek lastiği ve çelik ithalatına odaklanan TEGENSO şirketini kurdu. Giritli Ali Vafi'nin oğlu İhsan Vafi ile birlikte çalıştı. TEGENSO, İtalyan lastik devi Pirelli'nin Türkiye genel mümessilliğini üstlenerek pazarda adından söz ettirdi. Takvimler 1960 senesini gösterdiğinde ise Türkiye'nin sanayi tarihinde çığır açan devrim niteliğinde bir adım atılarak TEGENSO firması dönüştürüldü. Bu ortaklık sonrasında Türk Pirelli şirketi kuruldu. Buradan sonra işlerine Koç Holding bünyesinde devam etti. Koç grubunun önde gelen iştiraklerinden olan Şark Sigorta şirketinin yönetim kurulunda da sorumluluk alarak vizyoner kararlara imza attı. Cumhuriyet tarihinin en dinamik girişimcilerinden olan İzzet Akosman'ın iş hayatı boyunca Türkiye'ye kazandırdığı başlıca küresel markalar şunlardır:
- OTOKOM şirketi kanallarıyla Vespa ve Diamond T markalarının temsilciliği
- TEGENSO firması bünyesinde İtalyan devi Pirelli ve Edison SpA mümessillikleri
- TEGENSO üzerinden gerçekleştirilen Republic Steel ve Tempo Kamyonet distribütörlükleri
Uluslararası Başarılar ve Aile Mirası
Uluslararası ticari ilişkilerin geliştirilmesine sunduğu eşsiz katkılar yabancı devletlerin de dikkatini çekti. Belçika Krallığı tarafından kendisine saygın Kral Birinci Leopold Şövalyesi Nişanı takdim edildi. İtalya devleti ise Akosman'ı Commandatore derecesinde Liyakat Nişanı ile taltif etti. Dominik Cumhuriyeti'nin İstanbul Fahri Başkonsolosluğunu da yürüttü. İstanbul Rotary Kulübü'nde 1970-1971 döneminde başkanlık yaptı. Güzin Hanım ile olan evliliğinden üç çocuk sahibi oldu. Çocuklarına Sahip, Mehmet Uğur ve Eser adlarını verdi. Oğlu Sahip Akosman, Stevens Institute of Technology mezunu olarak babasının fahri başkonsolosluk görevini devam ettirdi. Babasının izinden giden Sahip Akosman, Stevens mezunu bir mühendis olarak Stevens diplomasıyla iş dünyasında yükselirken, Belçika ile Ticareti Geliştirme Derneği başkanlığı ve Türkiye-İtalyan Ticaret Odası yönetim kurulu üyeliği gibi prestijli rollerde bulundu. Akosman ailesinin sonraki kuşak temsilcileri de iş dünyasında ve sportif arenalarda gösterdikleri başarılarla babalarının asil mirasını gururla yaşattı. Torunlarından Faruk Akosman pazarlama dünyasında yöneticilik yaparken, Nasut Akosman ise profesyonel milli golf sporcusu oldu. Türk sanayisinin ve siyasetinin bu abidevi şahsiyeti, 2 Ekim 1973 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Cenazesi, İstanbul'un eşsiz manzarasına sahip tarihi Aşiyan Mezarlığı'na defnedilirken, ardında Türkiye'nin iktisadi kalkınma tarihine altın harflerle yazılmış silinmez bir miras bıraktı.