Türkiye'de medeni hukuk alanının en saygın isimlerinden biri olan Prof. Dr. Mustafa İsmet Sungurbey, akademik kariyerini toplumsal duyarlılıkla harmanlayan öncü bir hukukçudur. 1928 ile 2006 yılları arasında yaşayan akademisyen, özellikle hayvan hakları konusundaki devrim niteliğindeki çalışmaları ve hazırladığı yasa tasarılarıyla adını altın harflerle yazdırdı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olduktan sonra aynı kürsüde asistanlığa adım atan Sungurbey, ömrünü adalet arayışına, eğitime ve dilsiz canlıların savunuculuğuna adamıştır. Türkiye Bilimler Akademisi ödülüne layık görülen ve özgürlükçü fikirleri nedeniyle zorlu dönemlerden geçen bu değerli bilim insanı, ardında silinmez bir entelektüel miras bıraktı.
Akademik Yükseliş ve Hukuka Adanan Yıllar
Gençlik yıllarında hukuka büyük ilgi duyan Sungurbey, 1944 yılında adım attığı İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni 1949'da başarıyla bitirdi. Eğitim hayatının hemen ardından, mezuniyet yılında aynı fakültede büyük hukukçu Ebül'ulâ Mardin'in kürsüsünde asistanlık görevine getirildi. Hukuk eğitiminin ardından başladığı asistanlık yıllarından itibaren medeni hukukun karmaşık yapısını anlaşılır kılmaya çalışan Sungurbey, kürsüde geçirdiği onlarca yıl boyunca binlerce hukuk öğrencisinin ufkunu açarak adeta bir ekol yarattı. Kürsüde uzun yıllar boyunca medeni hukuk dersleri vererek binlerce hukukçunun yetişmesinde doğrudan pay sahibi oldu. Akademik basamakları kararlılıkla tırmanan Sungurbey, 1953 senesinde doçentlik unvanını alırken, 10 yıl sonra yani 1963'te ise profesörlük unvanına hak kazandı. Akademideki üretkenliğinin yanı sıra toplumsal meselelerle de yakından ilgilenen Sungurbey, aynı zamanda sivil toplum faaliyetlerinde aktif görevler üstlendi. Toplumsal adaletsizliklere karşı ses çıkarmaktan çekinmeyen karakteri, onu 1968 yılında kurulan İşsizlik ve Pahalılıkla Savaş Derneği'nin kurucu kadrosuna taşıdı. Derneğin kuruluşunda rol oynayan 62 aydın arasında yer alan Sungurbey, ilerleyen süreçte bu önemli oluşumun başkanlık görevini de yürüttü. Ancak onun bu cesur ve aydın duruşu, Türkiye'nin çalkantılı siyasi ortamında zorlu sınavlarla karşılaşmasına yol açacaktı. Nitekim 12 Mart muhtırası sonrasında, savunduğu düşünceler ve yazdığı yazılar sebebiyle tutuklanarak cezaevine gönderildi. Bu zorlu süreç onu asla yıldırmadı. Sungurbey, özgürlüğünden mahrum kaldığı bu karanlık günlerde bile inandığı değerlerden ve hukuk mücadelesinden asla taviz vermedi.
Hayvan Hakları Alanındaki Öncü Çalışmaları
İsmet Sungurbey'i Türk hukuk tarihinde ve toplumsal hafızada benzersiz kılan en önemli yönü, hayvan hakları alanındaki öncü mücadelesiyle tanınan bir isim olmasıdır. Bu alanda büyük öncülük yaptı. 1993 yılında kaleme aldığı ve kendi adını taşıyan Hayvan Hakları başlıklı eseri, bu alandaki temel Türkçe kaynak oldu. Bununla da yetinmeyerek modern standartlarda bir yasal zemin oluşturulması için kollarını sıvadı. Alman Hayvanları Koruma Yasası'nı titizlikle inceleyip Türkiye şartlarına uyarlayarak hazırladığı kanun tasarısı, ülkemizde bu konuda atılan ilk kurumsal ve yasal adımlardan biri olarak tarihe geçti. Yasa tasarısı büyük ilgi gördü. Akademik birikimiyle can dostlarının haklarını savunan Sungurbey, hukukun sadece insanlar için değil, tüm canlılar için adalet getirmesi gerektiğine inanıyordu.
Son Yılları ve Entelektüel Mirası
1994 yılına gelindiğinde yaş haddinden dolayı İstanbul Üniversitesi'nden emekli olarak ayrılmak zorunda kaldı. Emeklilik, onun için durmak demek değildi. İstanbul Üniversitesi bünyesinde yaş haddi sebebiyle akademik görevini sonlandırmak durumunda kalsa da hukuk aşkı sönmeyen usta akademisyen, Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde ders vermeye başlayarak genç zihinleri aydınlatmayı sürdürdü. Akademik dünyadaki üstün başarıları, 1999 yılında Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) tarafından verilen saygın bir ödülle taçlandırıldı. Ödül, akademik başarısının bir tesciliydi. Yaşamı boyunca akademik ve sivil alanda pek çok kurumda etkin roller üstlenen Sungurbey'in görev aldığı başlıca kuruluşlar şunlardır:
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesinde asistanlıktan başlayarak uzun yıllar sürdürdüğü medeni hukuk öğretim üyeliği,
- Kurucu kadrosunda yer aldığı İşsizlik ve Pahalılıkla Savaş Derneği yönetim kurulu başkanlığı,
- Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi çatısı altında yürüttüğü Özel Hukuk Anabilim Dalı Başkanlığı,
- Kültürel hafızayı korumayı amaçlayan Tarih Vakfı mütevelli heyeti üyeliği.
Değerli hukukçu, 21 Eylül 2006 tarihinde, 78 yaşındayken İstanbul'da hayata veda etti. Cenazesi, Edirnekapı Mezarlığı'na defnedilerek son yolculuğuna uğrandı.