Osmanlı İmparatorluğu'nun son çeyreğinde, 1879 senesinde Amasya topraklarında dünyaya gelen İsmail Hakkı Mumcu, Türk siyaset ve idare tarihinin iz bırakan şahsiyetlerindendir. Çocukluk ve gençlik yıllarını bu kadim Anadolu şehrinde geçirdikten sonra mülki idare eğitimi almaya karar verdi. Dönemin en seçkin eğitim yuvalarından Mekteb-i Mülkiye'ye girerek buradan başarı derecesiyle mezun oldu. Aldığı bu nitelikli ve prestijli mülkiye eğitimi, genç idarecinin gelecekteki çok yönlü devlet adamlığı kimliğinin ve idarecilik anlayışının en sağlam temel taşını oluşturdu. Mezuniyetinin ardından memleketin dört bir yanına hizmet götürmek amacıyla idarecilik mesleğine adım attı.
Bürokratik Kariyeri ve İdari Görevleri
Genç yaşta mülkiye kadrolarına katılan İsmail Hakkı Mumcu, Osmanlı coğrafyasının pek çok köşesinde mülki amir olarak görev yaptı. Anadolu'nun farklı il ve ilçelerinde yürüttüğü idari çalışmalar, onun halkla iç içe ve tecrübeli bir yönetici olmasını sağladı. Kariyeri boyunca üstlendiği görevlerden öne çıkanlar şunlardır:
- Sivas ilinde Belediye Başkanvekilliği ve Sivas İli Mektupçuluğu vazifeleri ile Kangal ilçesinde yürüttüğü Kaymakam Vekilliği görevi,
- Reşadiye, Şarkışla ve Erbaa ilçelerinde asıl kaymakamlık sıfatıyla yürüttüğü idari vazifeler,
- Tokat, Şereflikoçhisar ve Yozgat bölgelerinde üstlendiği mutasarrıflık ile mutasarrıf vekilliği makamları,
- Kendi memleketi olan Amasya Sancağı bünyesinde üstlendiği Mutasarrıflık ve Amasya Valiliği unvanları.
Devlet hizmetindeki bu yoğun temponun yanı sıra eğitime de büyük önem veren Mumcu, Amasya'da öğretmenlik yaptı. Amasya İmam Hatip Okulu ile Amasya Lisesi'nde dersler vererek genç zihinlerin yetişmesine katkıda bulundu. Eğitime olan bağlılığı, ilerleyen yıllarda Amasya Lisesi Müdürlüğü görevini üstlenmesiyle taçlandı.
Milli Mücadele Yılları ve İstiklal Madalyası
Birinci Dünya Savaşı sonrasında vatan topraklarının işgal tehdidiyle sarsıldığı o karanlık dönemde, İsmail Hakkı Mumcu hiç tereddüt etmeden elini taşın altına koyarak bağımsızlık ateşini yakanlar arasında yer aldı. Anadolu'da yükselen direniş hareketlerinin ön saflarında yer alarak bağımsızlık mücadelesine aktif katkı sağladı. İzmir'in işgal edilmesine karşı tepki olarak kurulan Redd-i İlhak Cemiyeti'ne üye olarak katıldı. Bölgedeki direnişi örgütlemek ve halkı bilinçlendirmek adına Müdafaa-yı Hukuk Grubu'nun kurucu üyeleri arasında yer aldı. Bu vatansever çalışmalarını İl Mutemetliği göreviyle daha da pekiştirdi.
Milli Mücadele süresince gösterdiği üstün gayretler ve idari koordinasyondaki başarıları cezasız kalmadı. Cumhuriyetin ilanından sonra, bu olağanüstü çabaları ve vatana bağlılığı nedeniyle kendisine Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası layık görüldü. Bu tarihi madalya, onun hem savaş yıllarındaki sivil direnişini hem de idari alandaki sarsılmaz duruşunu simgeleyen en büyük gurur kaynağı oldu.
Parlamento Dönemi ve Siyasi Mirası
Siyasi kariyerine imparatorluğun son meclisinde adım atan Mumcu, halkın temsilcisi olma yolunda emin adımlarla yürüdü. Osmanlı döneminde toplanan Meclis-i Mebûsan'ın 3. Döneminde Amasya mebusu seçilerek yasama faaliyetine başladı. Ancak imparatorluk meclisindeki bu görevinden bir süre sonra istifa yoluyla ayrıldı. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla birlikte ulusal iradenin kalbi olan Ankara'ya yöneldi. Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde yerini alarak siyasi ömrünün en verimli dönemini başlattı.
Cumhuriyet parlamentolarında çok uzun soluklu bir temsil süreci geçiren deneyimli politikacı, halkın büyük güvenini kazandı. TBMM çatısı altında şu dönemlerde milletvekili olarak hizmet verdi:
- Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında üçüncü dönem Amasya Milletvekilliği,
- Meclis bünyesinde gerçekleştirilen dördüncü dönem Amasya Milletvekilliği,
- Cumhuriyet idaresinin beşinci dönem Amasya Milletvekilliği,
- Kararlı adımlarla sürdürdüğü altıncı dönem Amasya Milletvekilliği.
Aralıksız olarak dört dönem boyunca Amasya milletvekili sıfatıyla meclis çalışmalarına yön veren devlet adamı, yasama faaliyetlerinin yanı sıra bölge halkının sorunlarını Ankara'ya taşımada köprü vazifesi gördü. Geride gurur dolu bir mülki idare geçmişi ve saygın bir siyasi miras bırakan İsmail Hakkı Mumcu, ömrünü adadığı vatan hizmetinin ardından 13 Mayıs 1945 tarihinde hayata gözlerini yumdu.