Türk kültür hayatının, yayıncılığının ve siyaset sahnesinin önemli simalarından biri olan İsmail Dayı, 1926 yılında Balıkesir'in Dursunbey ilçesinde dünyaya geldi. Yaşamı boyunca kalemi, fikir işçiliği ve milletvekilliği sıfatlarıyla ülkesine hizmet eden yazar, 20 Mart 2008 tarihinde başkent Ankara'da hayata gözlerini yumdu. Genç yaşlardan itibaren millî ve entelektüel oluşumların merkezinde yer alan Dayı, kurduğu yayınevi ve sivil toplum kuruluşlarındaki öncü rolleriyle Türk düşünce dünyasının gelişimine büyük katkılar sundu.
Fikir Dünyasının İnşası ve Yayıncılık Yılları
İlk öğrenimini doğduğu topraklar olan Dursunbey’de tamamlayan İsmail Dayı, ortaöğrenim hayatını sürdürmek amacıyla Bursa'ya gitti. Buradaki tarihi Bursa Erkek Lisesi'ni başarıyla bitirdikten sonra yükseköğrenim için İstanbul'a yöneldi. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne kaydolan Dayı, buradaki tıp eğitimini son sınıfa kadar başarıyla getirse de hekimlik diplomasını almadan okuldan ayrılma kararı aldı. Zira onun asıl ilgi odağı fikir, edebiyat ve memleket meseleleriydi.
İstanbul’daki öğrencilik yıllarında Milli Türk Talebe Birliği ile Türk Kültür Ocağı tarafından tertip edilen entelektüel toplantılara katılarak kendini yetiştirdi. Fikir dünyasının mimarlarından Nurettin Topçu'nun rehberliğinde hayata geçirilen Milliyetçiler Derneği'nin bünyesindeki faaliyetlerde etkin görevler aldı. Bu kültürel birikimini yayıncılık sahasına aktarmak isteyen Dayı, 1960 senesinde Yağmur Yayınevi'ni kurarak Türk yayıncılık tarihine kalıcı bir halka ekledi. Yayınevi vasıtasıyla çok sayıda kıymetli eserin okurla buluşmasına vesile oldu.
Tarihî Dönemler ve Siyaset Sahnesi
İsmail Dayı, Türk siyasi tarihinin en çalkantılı dönemlerinden biri olan 27 Mayıs Darbesi sonrasındaki kritik gelişmelerin bizzat odağındaydı. Darbe sonrasında Samsun Senatörü seçilen ve cumhurbaşkanlığı makamına adaylığı gündeme gelen Ord. Prof. Dr. Ali Fuad Başgil'in, yakın tarihimize geçen meşhur Ankara yolculuğunun en yakın ve en önemli şahidi oldu. Bu süreçteki dirayetiyle adından söz ettiren Dayı, sivil örgütlenme çalışmalarını da aralıksız sürdürdü.
1962 yılında Aydınlar Kulübü'nün kurucuları arasında yer alarak entelektüel camiayı bir araya getirdi. Söz konusu kulüp birkaç yıllık faaliyetin ardından kapansa da, 1970 senesinde çok daha geniş tabanlı bir organizasyon olan Aydınlar Ocağı'nın kurulmasına zemin hazırladı. 1983 yılına gelindiğinde ise aktif siyaset basamaklarını tırmandı. Anavatan Partisi saflarına katılan tecrübeli isim, partinin İstanbul ve Balıkesir il teşkilatlarının kuruluşu aşamalarında kritik sorumluluklar üstlendi. Teşkilatlanma başarısını sandığa da yansıtan Dayı, 6 Kasım 1983 ve 29 Kasım 1987 tarihlerinde genel seçimlerde Balıkesir milletvekili seçilerek parlamentoda görev yaptı.
Kültürel Mirası ve Sivil Toplum Katkıları
Siyasetin yanı sıra kültürel kalkınmaya da büyük önem veren İsmail Dayı, sivil toplumun gücüne inanan bir aydındı. Bu doğrultuda 1984 yılında kurulan Mehmet Akif Ersoy Fikir ve Sanat Vakfı'nın kurucu heyeti arasında yer aldı. İstiklal Şairimizin mirasını korumayı amaçlayan vakfın yanı sıra, Türkiye Yazarlar Birliği'nin de kuruluşundan itibaren en samimi destekçilerinden biri oldu. 2008 yılındaki vefatına dek Türk kültürünün, yayıncılığının ve demokratik siyasetinin gelişimine adanmış bir ömür sürdü.
Kurucusu Olduğu ve Katıldığı Kuruluşlar
İsmail Dayı, ömrü boyunca sivil inisiyatiflerin gücüne inanarak pek çok dernek, vakıf ve siyasi partinin bünyesinde aktif roller üstlendi. Bu kuruluşar şunlardır:
- Yağmur Yayınevi (Kurucu)
- Aydınlar Kulübü / Aydınlar Ocağı (Kurucu)
- Anavatan Partisi (İstanbul ve Balıkesir İl Teşkilatları Kurucu Üyesi)
- Mehmet Akif Ersoy Fikir ve Sanat Vakfı (Kurucu)
- Milliyetçiler Derneği (Üye/Faaliyet Katılımcısı)