Osmanlı'nın son döneminden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan süreçte önemli eğitim ve hukuk rollerini üstlenen Hüseyin Refik Kırış, 1868 yılında Sinop'ta dünyaya geldi.
Ali Efendi ve Fatma Ünzile Hanım'ın oğlu olan bu değerli şahsiyet, Osmanlı İmparatorluğu'nun son demlerinde başlayan modernleşme hareketleri ve eğitim reformlarının tam merkezinde aktif roller üstlenmiştir. Eğitim hayatına İstanbul'da başladı. Henüz altı yaşındayken, yani 1874 yılında eğitim amacıyla İstanbul'a getirilen Refik Bey, burada başarılı bir öğrencilik dönemi geçirdi. Saray-ı Hümâyun Sıbyan Mektebi ve Mülkiye Rüştiyesi'nin ardından, 1887 senesinde Darüşşafaka'yı en yüksek başarı derecesiyle tamamladı.
Eğitim Yoluyla İlk Hizmetler ve Lazkiye Yılları
Genç mezun, öğretmenlik kariyerine 1888 yılında Şam Askerî Rüştiyesi'nde imla muallimi olarak adım attı. Mesleğindeki üstün performansı sayesinde 1895 yılında Lazkiye İdadisi müdürlüğüne atanarak yöneticilik kariyerine başladı. Buradaki idareciliği sırasında sadece okulu yönetmekle kalmayıp, dersliklerde de aktif sorumluluk aldı. Müdürlük görevini yürüttüğü Lazkiye İdadisi bünyesinde tarih, coğrafya, Türkçe ve Fransızca derslerinin yanında cebir, hendese, usûl-i defter, ilm-i eşya, hıfzıssıhha ve ilm-i ahlak gibi birbirinden tamamen farklı disiplinlerde öğretmenlik yapmıştır.
Lazkiye İdadisi müdürlüğü esnasında öğrencilerine aktardığı derslerin çeşitliliği onun çok yönlü entelektüel kimliğini ortaya koyuyordu:
- Edebî ve Dil Dersleri: Türkçe, Fransızca, inşâ ve kitâbet
- Fen ve Matematik Dersleri: Cebir, hendese (geometri), usûl-i defter (muhasebe) ve ilm-i eşya
- Sosyal ve Uygulamalı Dersler: Tarih, coğrafya, malûmât-ı nâfia, malûmât-ı zirâiye, hıfzıssıhha ve ilm-i ahlak
Lazkiye'deki başarılı hizmetlerinin ardından 1904 yılında Sivas İdadisi müdürlüğüne atanarak buradaki görevine başladı. Bir yıl sonra Bağdat Maarif Müdürlüğü görevine atandı. Buradaki görevinin yanı sıra Bağdat Hukuk Mektebi müdürlüğü vazifesini de vekaleten üstlenerek çalışmalarını sürdürdü. Takvimler 1909 yılını gösterdiğinde ise yeni bir görevle Van Maarif Müdürü olarak atandı.
Hukuk Mekteplerinde Yöneticilik ve Konya Yılları
Refik Bey, 14 Mayıs 1912 tarihinde Konya Hukuk Mektebi müdürlüğü görevine atandı. Bu görevi, 16 Eylül 1913 tarihinde Darülfünun Hukuk Mektebi müdürlüğüne atanana kadar başarıyla sürdürdü. İstanbul'daki bu prestijli görevin ardından, 7 Ocak 1914'te yeniden Konya Hukuk Mektebi'nin başına geçti. Mektebin kapandığı 15 Mayıs 1919 tarihine kadar bu kurumdaki yöneticilik sorumluluğunu aralıksız sürdürdü.
Konya'daki yılları sadece okul müdürlüğüyle sınırlı kalmadı. Şehirdeki farklı eğitim kurumlarında matematik, geometri ve cebir dersleri verdi. Konya'da geçirdiği bu verimli dönemde sadece okul yönetimiyle ilgilenmemiş; Konya Islah-ı Medaris, İttihat ve Terakki Mektebi, Konya Darülmuallimîni, Konya İdadisi ve Konya Darülmuallimâtı gibi farklı seviyelerdeki okullarda da hesap, hendese ve cebir dersleri vermiştir. Ayrıca Birinci Dünya Savaşı yıllarında askeri sansür heyetinde de çalıştı. 1915 ve 1916 yılları arasında Konya Askeri Sansür Heyeti'nde Arapça sansür memurluğu vazifesini üstlendi.
Cumhuriyet Dönemi ve Son Yılları
Hukuk mektebinin 1919'da kapanmasıyla bir süre açıkta kalan Refik Bey, Maarif Nezareti'nin kendisine önerdiği Tedrisat Müdürlüğü görevini kabul etmedi. Bunun yerine Konya Darü'l-irfan Mektebi müdürlüğüne atanarak eğitim mücadelesine yerelde devam etmeyi seçti. Bu dönemde Konya Fransız Mektebi, Konya Sultanisi ve Darü'l-hilâfeti'l-aliyye Medresesi'nde de tarih, coğrafya, Fransızca ve matematik dersleri okuttu.
Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Konya İmam Hatip Mektebi'nde matematik ve edebiyat muallimi olarak yeni rejime hizmet etti. 1926 yılında kendi isteğiyle İstanbul'a nakledilerek Üsküdar Kız Sanayi Mektebi Türkçe öğretmenliğine tayin edildi. Burada altı yıl görev yaptıktan sonra 1932 yılında yaş haddi nedeniyle emekliye ayrıldı. Emeklilik yıllarında da eğitime olan sevgisi sönmedi. Mezunu olduğu Darüşşafaka'ya bir vefa borcu olarak 1941 yılına kadar öğretmenlik yapmaya devam etti. Doğu ve Batı dillerine hakimiyetiyle bilinen Refik Bey; iyi derecede Fransızca, Farsça ve Arapça konuşabiliyordu. Hüseyin Refik Kırış, 15 Mayıs 1919 tarihinden sonra uzun süre hizmet ettiği Konya'nın ardından yerleştiği İstanbul'da, 1 Haziran 1945 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Cenazesi, İstanbul'daki Yahya Efendi Mezarlığı'na defnedildi.