Türk sinemasının altın çağı Yeşilçam'da canlandırdığı sert mizaçlı karakterlerle hafızalara kazınan usta sanatçı Hüseyin Peyda, gerçek adıyla Hüseyin Örmen, 27 Ocak 1919 tarihinde Şanlıurfa'da köklü bir ailenin evladı olarak dünyaya gözlerini açtı.
Sanatçı 30 Temmuz 1990 günü İstanbul'da hayatını kaybetti.
Oyunculuktan yönetmenliğe, senaristlikten yapımcılığa uzanan 55 yıllık devasa kariyerinde, kazandığı her kuruşu yine beyaz perdeye yatıran eşsiz bir adanmışlık sergileyerek sinema dünyasında unutulmaz bir yer edindi.
Urfa'dan İstanbul'a uzanan hayat yolculuğunda felsefe eğitiminden ticarete, dergicilikten kuaförlüğe kadar pek çok farklı kulvarda şansını denedi.
Peyda, en sonunda aradığı tutkuyu beyaz perdenin büyülü dünyasında buldu.
Arayış Yılları ve Yeşilçam'a İlk Adımlar
Gençlik yıllarında eğitim hayatına önem veren Peyda, 1946 senesinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi felsefe bölümüne kayıt yaptırarak yükseköğrenimine başladı.
Ancak içindeki hareketli ruh ve arayış, onun bu bölümü üçüncü sınıfta yarıda bırakmasına yol açtı.
Akademik hayatı arkasında bıraktıktan sonra iş hayatına atılan ve ticarete yönelen Peyda, ne yazık ki bu alanda istediği başarıyı elde edemedi.
Yılmayan genç girişimci, dönemin tanınan isimlerinden Niyazi Ahmet Banoğlu ile ortaklık kurarak Türkyolu adında bir dergi çıkarmaya karar verdi.
Dergi yayıncılığı da beklediği gibi gitmeyip bu girişim iflasla sonuçlanınca, yayıncılık sektöründen tamamen çekilmek zorunda kaldı.
Hayatın getirdiği zorluklar karşısında esnekliğini koruyan Peyda, bir dönem kadın kuaförlüğü yaparak geçimini sağlamaya çalıştı.
Sinemaya adım atmadan önce pek çok farklı iş dalında şansını deneyen Hüseyin Peyda'nın hayatındaki dönüm noktaları şunlardır:
- İstanbul Üniversitesi bünyesinde aldığı felsefe eğitimi,
- Ticaret hayatına atılarak gerçekleştirdiği girişimcilik denemeleri,
- Türkyolu dergisi ile adım attığı yayıncılık sektörü,
- Bir dönem geçimini sağlamak için yaptığı kadın kuaförlüğü.
Hüseyin Peyda'nın kaderi, dönemin ünlü oyuncularından Sezer Sezin ile yollarının kesişmesiyle tamamen değişti.
Sezin aracılığıyla Yeşilçam dünyasına adım atan sanatçı, sinema sektöründe kendine parlak bir gelecek görüyordu.
Ancak bu yeni başlangıç, Şanlıurfa'daki köklü ve muhafazakar ailesiyle arasında ciddi bir krize yol açtı.
Doğu kültürünün egemen olduğu o yıllarda sinema, toplum gözünde saygın bir meslek olarak kabul edilmiyordu.
Bu sebeple akrabaları, kendi aile soyadları olan Örmen'i sinema afişlerinde kullanmasına kesinlikle izin vermediler.
Ailesinin bu sert tavrı karşısında geri adım atmayan usta isim, sanat dünyasında kendine Hüseyin Peyda sahne adını seçerek yoluna devam etti.
Kötü Adam Karakterleri ve Kamera Arkasındaki Tutku
Yeşilçam'da geçen 55 yıllık aktif meslek hayatı boyunca Peyda, genellikle izleyicinin zihninde yer eden otoriter 'ağa' veya tehlikeli 'mafya babası' karakterlerini canlandırdı.
Beyaz perdenin en ikonik kötü adamlarından biri haline gelen usta oyuncu, sayısız yapımda Cüneyt Arkın ile birlikte başrolleri paylaştı.
Seyircinin onu hep kötü rollerde görmeye alışık olduğu bu kariyerde, istisnai ve oldukça özel bir karakter canlandırması da mevcuttur.
Usta oyuncu bu filmde iyi kalpli bir karaktere can verdi.
Söz konusu yapım, 1975 yılında vizyona giren ve başrolünde yine Cüneyt Arkın'ın oynadığı Babanın Oğlu filmiydi.
Peyda bu filmde sergilediği İmam Hüseyin performansı ile izleyenlerden büyük beğeni topladı.
Hüseyin Peyda, sadece kamera önünde değil, kamera arkasında da büyük bir tutkuyla var oldu.
Oyunculuktan elde ettiği tüm maddi birikimini kendi yönettiği ve yapımcılığını üstlendiği projelere aktarmasıyla sinema çevrelerinde büyük takdir topladı.
Kendi film şirketini kurarak yapımcılık dünyasına giren usta sinemacı, projelerinde Hüseyin Kazasfil müstear ismini kullanarak özgün senaryolar kaleme aldı.
Bu senaryoları büyük bir titizlikle beyaz perdeye aktardı.
Ardından Önder Film adını verdiği yapım şirketiyle çok sayıda önemli projeye imza attı.
Ancak sinema sektörünün getirdiği ekonomik belirsizlikler ve zorluklar nedeniyle, büyük umutlarla kurduğu Önder Film şirketi zaman içerisinde iflas etti.
Trajik İş Kazası ve Hak Edilen Ödül
Yeşilçam'ın güvencesiz çalışma koşulları, Hüseyin Peyda'nın hayatında telafisi imkansız derin bir iz bıraktı.
Tarih 1973 yılını gösteriyordu.
Usta oyuncu Hülya Koçyiğit ile birlikte tarihi Yedikule Zindanları'nda gerçekleştirilen bir film çekimi sırasında büyük bir trajedi yaşandı.
Sahnelerin aydınlatılması için kullanılan ark lambalarının önündeki koruyucu camlardan biri kırılmıştı.
Bu koruyucu camın eksikliği nedeniyle lambaların yaydığı tehlikeli ultraviyole ışınları, doğrudan iki oyuncunun gözlerine temas etti.
Çekimlerin ardından gözlerini kaybetme tehlikesi yaşayan Peyda ve Koçyiğit, günlerce hiçbir şey göremedi.
Hülya Koçyiğit zamanla sağlığına kavuştu.
Ancak Hüseyin Peyda bu korkunç iş kazası sonucunda bir gözünü tamamen kaybetti.
Yaşadığı bu ağır kayba rağmen sinemaya olan sevgisini yitirmedi.
Sanatçı, sergilediği üstün performanslarla ödüllendirilmeye devam etti.
Nitekim Kara Çarşaflı Gelin filmindeki unutulmaz oyunculuğuyla 14. Antalya Film Şenliği'nde En İyi Erkek Oyuncu ödülünün sahibi olarak adını Türk sinema tarihine altın harflerle yazdı.