Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarına uzanan köklü bir geçmişe sahip olan Hüseyin Pektaş, Türk eğitim dünyasının ve diplomasisinin önde gelen şahsiyetlerinden biridir. 1884 yılında İstanbul'un tarihi semtlerinden Rumelihisarı'nda dünyaya gelen Pektaş, hem aldığı modern eğitimle hem de üstlendiği kritik diplomatik vazifelerle ülkesinin modernleşme sürecine çok yönlü katkılar sunmuştur. Robert Kolej'in ilk Türk mezunlarından biri olmasıyla eğitim tarihine geçen aydın, ulus devletin inşasında da Lozan Barış Konferansı gibi hayati bir dönemeçte tercüman katip olarak kilit bir rol oynamıştır.
Boğaziçi'nden Paris'e Uzanan Eğitim Yolculuğu
İstanbul'un köklü kültürel dokusunu barındıran Sarıyer sırtlarında çocukluğunu geçiren Hüseyin Pektaş, entelektüel derinliğe sahip bir aile ortamında büyüdü. Yeniköy Belediyesi'nde vergi katibi olarak görev yapan Yusuf Bey ile Şehitlik Dergahı Şeyhi Nafi Baba'nın kızı Hayriye Hanım'ın ilk erkek evladı olan Pektaş, erken yaşlardan itibaren eğitime yönlendirildi. Ailesinin sunduğu bu manevi ve entelektüel iklim, onun gelecekteki parlak akademik kariyerinin sağlam temellerini oluşturdu. Dönemin en prestijli eğitim kurumları arasında yer alan Robert Kolej'e giren genç Hüseyin, buradaki derslerini başarıyla tamamlayarak 1903 yılında mezuniyet derecesini aldı. Bu tarihi mezuniyet, onu okulun diplomasını alan ilk Türk öğrencilerinden biri yaparak adını eğitim tarihinin altın sayfalarına yazdırdı.
Robert Kolej'den mezun olduktan sonra rotasını Fransa'ya çevirdi. Amacı eğitim hayatını uluslararası alana taşımaktı. Dünyanın en saygın üniversitelerinden Sorbonne Üniversitesi'nde tarih eğitimi aldı. Paris'teki bu yoğun çalışmalar üç yıl sürdü. Ardından, edindiği birikimi ülkesindeki genç nesillere aktarmak amacıyla 1905 yılında İstanbul'a döndü. Robert Kolej'de vakit kaybetmeden öğretmenliğe başladı.
Edebiyat Aşkı, Tevfik Fikret ve Öğretmenlik Yılları
Robert Kolej çatısı altında uzun yıllar hizmet veren Hüseyin Pektaş, okul bünyesinde Tarih, Türkçe ve Edebiyat dersleri vererek yüzlerce öğrencinin yetişmesini sağladı. Bu süreçte Tevfik Fikret ile yolları kesişti. Büyük şairden edebiyatın yanı sıra Arapça ve Farsça dillerinde özel dersler alarak dilsel ve edebi yetkinliğini en üst seviyeye çıkardı. İkili arasında gelişen bu güçlü usta-çırak ilişkisi ve güven bağı, Tevfik Fikret'in rahatsızlığı nedeniyle derslere gelemediği günlerde Hüseyin Pektaş'ın onun yerine Robert Kolej'de ders kürsüsünü devralmasıyla somutlaştı. Bu önemli görev, onun genç yaşta elde ettiği akademik güvenilirliğin ve donanımın açık bir göstergesiydi.
Pektaş'ın eğitim alanındaki faaliyetleri sadece Robert Kolej ile sınırlı kalmadı. Dönemin diğer nitelikli yükseköğretim kurumlarında da bilgisini paylaşan tecrübeli eğitimci, geniş bir yelpazede dersler verdi.
Aşağıda, Hüseyin Pektaş'ın mesleki hayatı boyunca öğretmenlik yaptığı diğer önemli kurumlar ve üstlendiği dersler yer almaktadır:
- Yüksek Ticaret Mektebi bünyesinde verilen İngilizce öğretmenliği,
- Mülkiye Mektebi'nde genç bürokrat adaylarına yönelik sürdürülen İngilizce dersleri,
- Mezunu olduğu Robert Kolej'de başarıyla yürüttüğü Tarih, Türkçe ve Edebiyat hocalığı.
Lozan Konferansı'nda Kritik Rol ve Aile Yaşamı
Eğitimciliğinin yanı sıra dış politika alanında da devletine hizmet eden Hüseyin Pektaş, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası arenadaki tescili niteliğindeki Lozan Barış Konferansı'nda görevlendirildi. Konferansın hem birinci hem de ikinci döneminde Türk Delegasyonu kadrosuna dahil edilen tecrübeli aydın, heyette tercüman katip sıfatıyla yer aldı. Pektaş'ın yabancı dillere olan yüksek hakimiyeti, bu zorlu müzakerelerde taraflar arasındaki diplomatik yazışmaların ve görüşmelerin hatasız bir şekilde yürütülmesinde önemli bir işlev gördü. Zorlu diplomatik temasların arka planında üstlendiği bu kritik tercüme vazifesi, onun vatansever bir aydın olarak ülkesine sunduğu en büyük hizmetlerden biriydi.
Hüseyin Pektaş, özel yaşamında da saygın akrabalık bağları kurdu. Başarılı eğitimci, 1927 yılında Mihri Pektaş ile hayatını birleştirdi. Eşi Mihri Hanım, TBMM'de V., VI. ve VII. Dönem Malatya Milletvekilliği görevini yürüterek Cumhuriyet tarihinin öncü kadın siyasetçileri arasında yer almıştır. Çiftin bu mutlu evlilikten Necla (1918 doğumlu) ve Süveyda (1919 doğumlu) adlarında iki kız çocukları dünyaya geldi.
Pektaş'ın kđzları, Mustafa Kemal Atatürk'ün genel sekreteri ve TBMM V. Dönem Burdur Milletvekili Hasan Rıza Soyak'ın oğulları ile evlendiler. Necla ve Süveyda Hanımlar, sırasıyla Enver ve Sungu Soyak ile aile birliği kurarak Cumhuriyet kadrolarının seçkin aileleriyle bağları pekiştirdiler. Hayatının büyük bölümünü eğitime, kültüre ve ülkesine adayan değerli hoca Hüseyin Pektaş, 13 Kasım 1970 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Geride bıraktığı zengin kültürel miras ve yetiştirdiği sayısız vatansever aydınla Türk eğitim tarihinin unutulmaz isimleri arasındaki yerini korumaktadır.