Cumhuriyet tarihimizin en önemli dönemlerine tanıklık eden, Mustafa Kemal Atatürk'ün en yakınındaki isimlerden biri olan devlet adamı ve milletvekili Hasan Rıza Soyak, 1888 yılında Üsküp'te dünyaya gözlerini açtı. Rüştiye eğitimini tamamladıktan sonra kamu görevine adım atan Soyak, Çankaya Köşkü'nün genel sekreterliğine kadar uzanan tarihi bir kariyere imza attı. Genç yaşta başladığı memuriyet hayatını askeri bürokraside sürdüren ve milli mücadele yıllarında Ankara'da kritik görevler üstlenen bu kıymetli isim, ömrünün sonuna kadar sadakatiyle anıldı. Türk devlet geleneğinin en güvenilir simalarından biri haline gelen Soyak, 26 Ekim 1970'te İstanbul'da 82 yaşında hayatını kaybederek arkasında derin bir iz bıraktı.
Cephelerden Bürokrasiye: İlk Kamu Görevleri ve Savaş Yılları
Hasan Rıza Soyak'ın çalışma hayatı İstanbul'daki Vilayet Kalemi'nde başladı. Yetenekleri sayesinde kısa sürede fark edildi ve 1914'te İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı hatipliğine getirildi. Aynı yıl patlak veren Birinci Dünya Savaşı, onun kariyerinde yeni bir sayfa açtı. Genç memur, 1. Kolordu Kurmaylığı bürosunda görevlendirilerek burada idari işlerin mutfağında yetişti. İlk yılını bu kurmayık bürosunda tamamladıktan sonra, 1916 yılında görev yeri 2. Kolordu Kurmaylığı oldu. Buradaki vazifesini 1918 yılına kadar başarıyla sürdürdü ve son iki yılda Harbiye Nezareti çatısı altında çalıştı. Böylece devlet mekanizmasını yakından tanıdı.
Ankara Günleri ve Çankaya Köşkü'ne Geçiş
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından vatanın kaderinin belirlendiği Ankara, Soyak'ın hayatında da yeni bir dönüm noktası oluşturdu. 1922 yılında TBMM'ye hatip olarak adım attı. Bu görevi meclisteki en önemli dönüm noktası oldu çünkü Mustafa Kemal Paşa ile sürekli yan yana çalıştı. Bu mesai liderle doğrudan iletişim kurmasını beraberinde getirdi. Cumhuriyet'in ilan edilmesinin ve Mustafa Kemal Atatürk'ün ilk Cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından, aralarındaki bu güçlü bağ resmi bir ortaklığa dönüştü. Atatürk, üstün dürüstlüğü ve çalışkanlığıyla tanıdığı Soyak'ı 1924 yılında güvenilir bir mutemet olarak Çankaya Köşkü kadrosuna dahil etti.
Sadakat Dolu Bir Ömür: Genel Sekreterlik ve Vekilharçlık
Çankaya Köşkü'nde geçen yıllar, Hasan Rıza Soyak için büyük bir yükseliş ve aynı zamanda ağır bir sorumluluk dönemi oldu. Soyak'ın Çankaya Köşkü bünyesinde üstlendiği başlıca kritik görevler şunlardır:
- 1924 yılında üstlendiği Çankaya Köşkü Mutemetliği
- 1927 senesinde atandığı Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürlüğü
- 1932'de üstlendiği Genel Sekreter Vekilliği
- 1934'te getirildiği ve Atatürk'ün vefatına kadar sürdürdüğü Genel Sekreterlik
Genel sekreterlik yaptığı yıllarda devlet işlerinin yanı sıra parlamentoda da görev alarak Burdur milletvekili olarak halkı temsil etti.
Soyak'ın üstlendiği görevlerin unvanları zamanla değişse de onun hayatındaki en belirgin gerçek, büyük önderin kendisine duyduğu sarsılmaz güvendi. Atatürk, en hassas işlerini gözü kapalı teslim ettiği bu ismi adeta değişmez vekilharcı yaptı. Hasan Rıza Soyak, ilk günden son ana kadar ulu önderin tüm kişisel hesaplarını yöneten, özel harcamalarını titizlikle gerçekleştiren ve maddi konuları idare eden tek yetkili oldu. Hayatını cumhuriyetin inşasına ve onun kurucusuna hizmete adayan Soyak, 26 Ekim 1970 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Geride bıraktığı anılar ve devlet ciddiyetiyle dolu yaşam öyküsü, cumhuriyet tarihinin en kıymetli sayfalarından biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.