Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Türk hukuk sisteminin en saygın simalarından biri olarak 24 Ağustos 1904 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Akademik dehası ve kalemiyle Türkiye'nin modern adalet yapısını şekillendiren bu tarihi kişilik, 24 Şubat 1992'de yine aynı şehirde hayatını kaybetti. Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kuşak aydınları arasında yer alan Velidedeoğlu, yükseköğrenimini devlet bursuyla İsviçre'de tamamlayarak ülkesine döndü. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde uzun yıllar hocalık ve dekanlık yaparak binlerce yetkin hukukçunun yetişmesinde doğrudan pay sahibi oldu. Aynı zamanda 1961 Anayasası'nı hazırlayan kurulda üstlendiği kritik komisyon üyeliği ve katiplik görevleriyle ülkenin anayasal düzenine yön verdi. Gazeteci ve yazar kimliğiyle de toplumu aydınlatmayı her dönem sürdüren ünlü ordinaryüs, Atatürkçü Düşünce Derneğinin kuruluş çalışmalarında kurucu üye sıfatıyla yer alarak derneğin onursal genel başkanlığı görevini üstlenmiştir.
Trabzon'dan İsviçre'ye Uzanan Eğitim ve Kürsü Yılları
Cumhuriyet'in ilk yıllarında eğitim hayatına yön veren Velidedeoğlu, 1922 senesinde Trabzon Lisesinden başarıyla mezuniyet hakkı kazandı. Hukuk alanındaki ilk yükseköğrenimini ise Ankara Üniversitesi Adliye Hukuk Mektebinde başarıyla tamamladı. Buradaki lisans eğitimini 1928 yılında tamamladı. Kazandığı devlet bursu, onun tüm hayatını ve kariyerini değiştirecek yepyeni bir kapı araladı. İsviçre topraklarına giderek Neuchâtel Üniversitesi çatısı altında doktora çalışmalarını tamamlamayı başarıdı. Doktor unvanını alarak ülkesine dönen genç araştırmacı, 1934 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesine asistan olarak adım attı. Akademik basamakları büyük bir hızla tırmandı. Aynı yıl içinde doçentlik kadrosuna atanarak akademik basamakları hızla tırmanmaya devam etti. Bu başarısını 1942 yılında profesörlük kadrosu izledi. Üstün çalışmaları ve bilime katkıları sayesinde daha sonra ordinaryüs profesörlük makamına yükseltildi. Fakülte yönetiminde de sorumluluk almaktan geri durmadı. Akademik hayatı boyunca pek çok unvan ve idari görevi başarıyla üstlenen Velidedeoğlu'nun kariyer basamakları şu şekildedir:
- 1934: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde asistanlık ve doçentlik unvanı
- 1942: Profesörlük unvanının kazanılması ve ordinaryüs profesörlük makamına yükseliş
- 1946-1948 / 1952-1953: İki farklı dönemde yürütülen dekanlık görevleri
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesinde 1946-1948 yılları arasındaki ilk dönemin ardından, 1952-1953 yıllarında da ikinci kez seçilerek iki farklı dönem boyunca dekanlık görevini büyük bir yetkinlikle ifa etti. Onlarca yıl süren bu verimli kürsü hizmetinin ardından 1974 senesinde emekliğe ayrıldı.
Anayasa Yapıcılığı ve Siyasal Dönüm Noktaları
Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, teorik bilgisini pratik siyaset ve devlet yönetimi alanına da başarıyla aktarmış önemli bir akademisyendir. 1960 yılındaki askeri müdahalenin ardından kurulan Anayasa Bilim Komisyonunda görev üstlendi. Komisyonda üye sıfatıyla çalıştı. Daha sonra Kurucu Meclis çatısı altında Millî Birlik Komitesi Temsilcisi olarak görevlendirildi. Bu özel ve tarihi görevini 6 Ocak 1961 ile 15 Ekim 1961 tarihleri arasında büyük bir ciddiyetle ifa etti. Aynı mecliste, Türkiye'nin hürriyetçi dönemini başlatan 1961 Anayasası'nı hazırlamakla görevli özel komisyona seçildi. Tarihi mecliste görev yapan bu komisyon içerisinde hem etkin bir üye olarak yeni anayasal ilkeleri savundu hem de kâtiplik vazifesini üstlenerek anayasa taslağının nihai şekline kavuşmasında en önemli rollerden birini üstlendi. Onun titiz hukukçu kimliği, hazırlanan anayasa metninin diline ve yapısına doğrudan yansımıştır.
Yazarlık, Toplumsal Mücadele ve Uludağ Tutkusu
Hukuk dünyasındaki eşsiz konumunun yanı sıra, toplumla kurduğu bağı hiçbir zaman koparmamış üretken bir yazardı. Cumhuriyet ve Milliyet gazetelerinde yayımlanan bilimsel araştırmaları, röportajları ve köşe yazılarıyla geniş kitlelere seslendi. Halkın hukuki bilincinin artması ve toplumsal gelişim için medyanın gücünü en doğru şekilde kullandı. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu değerlerine bağlılığı, onu sivil toplum alanında da öncü olmaya sevk etti. Atatürkçü Düşünce Derneğinin kuruluş aşamasında aktif görev alarak derneğin kurucu kadrosu içerisinde yerini aldı. Cumhuriyet ilkelerine yaptığı büyük katkılardan ötürü, bu derneğin onursal genel başkanlığı unvanına layık görüldü. Türkiye'nin yetiştirdiği en meşhur hukuk insanlarının birçoğuna hocalık yaparak ardında devasa bir ekol bıraktı. Tüm bu yoğun akademik ve entelektüel temposunun arasında, doğayla iç içe olmayı adeta bir yaşam felsefesi haline getirmişti. Kendisi tam bir doğa tutkunuydu. Yılın iki ayını Uludağ'da geçirdi. Zirve gezileri yapmayı çok severdi. Uludağ'ın dik yamaçlarında ve karlı zirvelerinde uzun yürüyüşler yaparak şehrin yorucu havasından uzaklaştı. Karlı doruklara yaptığı bu zorlu zirve gezileri, onun hem ileri yaşlarda bile fiziksel zindeliğini korumasına yardım etti hem de fikri ve edebi üretimini zenginleştiren dingin bir düşünsel zemin hazırladı.