İnsanlığın gökyüzüne ulaşma hayalini yüzyıllar öncesinden gerçeğe dönüştüren efsanevi Türk bilgini Hezarfen Ahmet Çelebi, 17. yüzyıl Osmanlı dünyasının en sıra dışı figürlerinden biridir. Takvimler 1632 yılını gösterdiğinde, İstanbul semalarında gerçekleşen ve tarihin seyrini değiştiren o muazzam uçuşun kahramanı olmuştur. Doğadaki kuşların süzülüşünü ve kanat çırpışlarını uzun yıllar gözlemleyen cesur Osmanlı bilgini, kendi elleriyle imal ettiği devasa kanatları sırtına bağlayarak Galata Kulesi'nin zirvesinden kendini lodos rüzgarının kollarına bırakmıştır. İstanbul Boğazı'nın mavi suları üzerinde süzülen bu öncü insan, Üsküdar'daki Doğancılar Meydanı'na güvenle inerek tarihe adını altın harflerle yazdırmıştır. Geniş bilgisi ve merakı sayesinde halk arasında 'bin fenli' manasına gelen 'Hezarfen' unvanıyla anılan Ahmet Çelebi, bilimsel cesaretin en görkemli timsallerinden biridir.
Okmeydanı'ndan Galata'ya Uzanan Hazırlık Süreci
Hezârfen Ahmet Çelebi, 1609 yılında dünyaya geldi ve ömrünü bilimin ışığında gökleri keşfetmeye adadı. Gençlik yıllarından itibaren doğayı, özellikle de gökyüzünde süzülen kuşların kanat çırpışlarını hayranlıkla izledi. Kuşların aerodinamik yapılarını derinlemesine inceleyerek uçma hayalini gerçeğe dönüştürecek kanat tasarımları üzerinde çalışmaya başladı. Uçuş çalışmalarını sürdürürken asla yalnız değildi. Kendisinden çok önce uçuş denemeleri yapan Müslüman bilgin İsmail Cevheri'nin çalışmalarından feyzaldı. Kendisine rehber edindiği İsmail Cevheri'nin yanı sıra, Batı dünyasında uçuş mekaniği üzerine benzersiz çalışmalar yapan Leonardo da Vinci'nin çizimlerinden ve kuramsal yaklaşımlarından da ilham alarak kendi havacılık vizyonunu geliştirmiştir. Tasarladığı kanatların havada ne kadar direnç göstereceğini hesaplamak istiyordu. Bunun için Okmeydanı'nda çeşitli testler gerçekleştirdi. Kanatların dayanıklılık derecesini titizlikle ölçerek büyük deneye hazırlandı. Halk, bu engin donımı sebebiyle ona 'bin fen sahibi' anlamına gelen Hezarfen lakabını yakıştırmıştı.
Efsanevi bilginin havacılık tarihindeki bu eşsiz serüveni ve uçuş hazırlıkları şu temel aşamalardan oluşmaktadır:
- Doğadaki kuşların uçuş mekaniklerini ve süzülüşlerini uzun yıllar boyunca gözlemlemesi
- Okmeydanı'nda hazırladığı yapay kanatların rüzgara karşı dayanıklılık derecelerini test etmesi
- İsmail Cevheri ile Leonardo da Vinci gibi öncü dâhilerin kuramsal çalışmalarından feyz alması
Boğazı Aşan Tarihi Uçuş ve Büyük Başarı
Beklenen tarihi an 1632 yılında, rüzgarlı bir İstanbul gününde nihayet gelip çatmıştı. Şehirde esen güçlü lodos rüzgarı, göklerde süzülmek için aranan mükemmel fırsatı sunuyordu. Ünlü seyyah Evliya Çelebi'nin dünyaca tanınan Seyahatname adlı eserinde aktardığı tarihi bilgilere göre, aylarca süren yoğun hazırlık evresini tamamlayan dahi bilgin, uçuş günü heybetli Galata Kulesi'ne tırmanmıştır. Kuş teleklerini andıran özel uçuş mekanizmasını bedenine sabitledikten sonra kendini kuleden boşluğa bıraktı. İstanbul halkının şaşkın bakışları altında rüzgarı arkasına alarak süzülmeye başladı. Boğaz'ın serin rüzgarları eşliğinde suların üzerinden büyük bir ustalıkla süzülerek havada yol almaya devam etti. Tam 3558 metre mesafeyi uçarak geçmeyi başaran Hezarfen Ahmet Çelebi, Üsküdar'daki Doğancılar Meydanı'na başarılı şekilde iniş yaptı. Bu tarihi uçuş, insanlık tarihinin en erken planör uçuşlarından biri olarak kayda geçti. Elde edilen bu olağanüstü havacılık başarısı, tüm Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde çok büyük bir yankı uyandırmıştır.
Sarayın Bakışı ve Cezayir'deki Zorunlu Son Dönem
Galata Kulesi'nden başlayan bu inanılmaz macerayı Sarayburnu'ndaki Sinan Paşa Köşkü'nden izleyen biri vardı. Dönemin güçlü padişahı Sultan IV. Murat, uçuşu baştan sona büyük dikkatle takip etmişti. Galata'dan Üsküdar'a uzanan ve başarıyla sonuçlanan bu nefes kesici uçuş deneyini büyük bir memnuniyetle takip etmiştir. Genç bilgini hemen huzuruna kabul ederek başarısını ödüllendirmek amacıyla ona bir kese altın hediye etti. Ancak dahi bilginin gördüğü bu yoğun ilgi ve saray nezdindeki büyük itibar ne yazık ki uzun sürmeyecekti. Sultan, Hezarfen Ahmet Çelebi'nin olağanüstü zekasından ve her istediğini yapabilme becerisinden ürktü. Çelebi'nin bu üstün yeteneğinin saray otoritesi ve devlet düzeni için tehlike arz edebileceğini düşündü. Çevresindekilere, onun korkulması gereken bir insan olduğunu ve böyle kimselerin varlığının uygun olmadığını belirtti. Padişahın 'Bu adem pek havf edilecek bir ademdir, her ne murad ederse elinden gelir, böyle kimselerin bakaası caiz değil' şeklindeki fermanıyla bilim insanı Cezayir'e sürgün edildi. Padişahın kararı doğrultusunda sürgüne gönderilen Ahmet Çelebi, hayatının geri kalan dönemini Cezayir topraklarında geçirmek zorunda kaldı. Sürgün hayatı yaşayan Hezarfen Ahmet Çelebi, 1640 yılında Cezayir'de henüz 31 yaşındayken hayata gözlerini yumdu.