Antik Yunan edebiyatının ve kültürünün Homeros ile birlikte en önemli kurucu sütunlarından biri olan Hesiodos, MÖ 8. yüzyılda yaşamış büyük bir ozandır. Tarihsel veriler onun yaklaşık olarak MÖ 750 ile MÖ 650 yılları arasında ömür sürdüğünü öngörmektedir. Bugün İzmir'in Aliağa ilçesi sınırlarında yükselen antik Kyme kentinde, Aiolia bölgesinde yoksul bir çiftçinin oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Geçim sıkıntıları ve o dönem yaşanan derin yoksulluk nedeniyle babasıyla birlikte doğduğu toprakları terk etmek zorunda kalan genç ozan, Yunanistan'ın Boiotia bölgesinde bulunan ve kışı oldukça sert geçen Askra kasabasına göç etmiştir. Kışı sert, yazı çekilmez ve yaşamı son derece tatsız olan bu yeni kasabada şair, hayatın en yalın ve zorlu yüzüyle karşılaşmıştır. Efsanelere göre Helikon Dağı eteklerinde koyun güttüğü sırada Musalar adı verilen ilham perileri ona görünmüş ve ozanlık yeteneği armağan etmiştir. Ölümünün MÖ 7. yüzyılda Pykimede, Dios bölgesinde gerçekleştiği düşünülse de ozanın tam olarak nerede ve hangi tarihte hayata gözlerini yumduğu, arkasında bıraktığı gizem perdesinin ardında bugün hâlâ aydınlatılamamıştır. Kendisi, yazdığı eserlerle Yunan ilk çağının en önemli bilgi kaynağıdır.
Tarım Yaşamı ve İktisadi Düşüncenin Filizlenişi: İşler ve Günler
Hesiodos'un en bilinen özgün yapıtlarından biri olan İşler ve Günler, çiftçilik yaşamını ve dönemin sosyal düzenini işleyen didaktik bir rehberdir. Eserde kahramanlık hikayelerine yer verilmez. Ozan, kardeşi Perses'e öğütler vererek dürüst bir yaşam sürmenin ve çalışkanlığın yollarını gösterir. Kitapta, dönemin tarım yaşamına dair son derece ayrıntılı pratik tavsiyeler sunulur:
- Çift sürerken sabanlardan birinin kırılması ihtimaline karşı evde biri parçalı diğeri parçasız iki saban bulundurulmalıdır.
- Sabanın dingili için kurtlanmaya en dayanıklı ağaç türleri olan defne ve karaağaç tercih edilmelidir.
- Tarla işlerinde düzensiz kavgalardan uzak duracak, delikanlılık çağındaki dokuz yaşında güçlü öküzlerin kullanılması önerilir.
Eser, sadece bir çiftçi kılavuzu olmakla kalmaz. İçerisinde barındırdığı toplumsal yaşam kuralları ve kaynakların paylaşımına dair çarpıcı felsefi tespitler sebebiyle bu yapıt, modern dönemde birçok bilim insanı tarafından tarihteki ilk ekonomi ve iktisat belgesi olarak da nitelendirilmektedir. Şair, insanlık tarihini zorluk derecesine göre beş ayrı aşamaya böler. Bunlar; Altın, Gümüş, Pirinç, Kahramanlık ve Demir Çağlarıdır. Şairin anlattığı Altın Çağ, kaygıların ve ağır işlerin olmadığı en büyük refah dönemidir. Bu eşsiz çağda Olympus tanrıları altından bir insan nesli yaratmıştır. Ölüm bile acı vermez. İnsanoğlu sanki uykunun ağırlığı üzerlerine çökmüş gibi huzurla hayata veda etmişlerdir. Hesiodos'a göre, sonraki dönemler ise ahlaki ve fiziksel açıdan sürekli olarak bozulmuş ve zorlaşmıştır.
Tanrıların Doğuşu ve Mitolojik Düzen: Theogonia
Antik Yunan dünyasının dinî inanışlarını düzenleyen ve bir düzene oturtan en önemli yapıt, Hesiodos imzası taşıyan Theogonia'dır. Ülke mitolojisinin temel başvuru kitabı olan bu eser, evrenin ve dünyanın varoluşunu ayrıntılarıyla anlatır. Ayrıca tanrıların soylarını, akrabalık ilişkilerini ve gücü elinde bulunduran Olimposluların sınırlarını belirler. MÖ 450'lerde yaşayan tarih öncüsü Halikarnaslı Herodot, Hesiodos'u Homeros ile birlikte Yunan ilk çağının en büyük ozanı ilan etmiştir. Herodot'a göre tanrıların soylarını düzenleyen, görev alanlarını dağıtan bu iki ünlü ozandır.
Mitolojik metinlerde yer alan en ünlü bölümlerden biri, güzellik tanrıçası Afrodit'in denizin köpüklerinden yaradılış öyküsüdür. Eserde geçen tasvirlere göre, ak köpüklerden doğan tanrıça önce kutsal Kythera'ya, ardından denizlerle çevrili Kıbrıs'a ulaşmıştır. Bastığı her yerden yemyeşil çimenler fışkıran bu tanrıçaya, köpükten doğduğu için bu isim verilmiştir. Bu benzersiz şiirsel ve kültür mirası, Türk şair ve çevirmenleri Azra Erhat ve Sabahattin Eyüboğlu tarafından Türkçeye kazandırılmıştır. 1977 yılında yayımlanan "Hesiodos Eseri ve Kaynakları" adlı yapıt, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından okuyuculara gururla ulaştırılmıştır.