Cumhuriyet döneminin önemli bilim insanlarından biri olan Ermeni asıllı Türk matematikçi ve siyasetçi Hermine Agavni Kalustyan, 1914 yılında Türkiye Ermenisi bir ailenin üyesi olarak İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Akademik ve siyasi alandaki çalışmalarıyla tanınan Kalustyan, eğitim hayatında elde ettiği yüksek başarıların ardından eğitim kurumlarında yöneticilik ve öğretmenlik yapmıştır. Bununla birlikte, 1961 Anayasası'nı hazırlayan Kurucu Meclis bünyesinde devlet başkanı temsilcisi olarak da önemli görevler üstlendi. Hayatı boyunca çok sayıda gencin yetişmesini sağladı. Hem akademik hem de siyasi kimliğiyle öncü adımlar atan bu değerli vatansever, 3 Eylül 1989 tarihinde hayata gözlerini yummuştur.
Akademik Yılları ve Doktora Çalışmaları
Eğitim hayatına büyük bir adanmışlıkla başlayan Hermine Kalustyan, yükseköğrenim sürecinde uluslararası düzeyde prestijli kurumlarda eğitim alarak kendisini geliştirdi. Fransa'da yer alan Paris Yüksek Kız Öğretmen Okulu'nu başarıyla bitiren Kalustyan, ardından İstanbul Üniversitesi Matematik Bölümü'nden mezun olarak eğitimini taçlandırdı. Matematik alanında önemli adımlar attı. Üniversite mezuniyetinin hemen sonrasında bilimsel çalışmalarına ara vermeden devam eden genç matematikçi, yüksek lisansüstü akademik araştırmalarını ve eğitim kurumlarındaki araştırmalarını da yine aynı çatı altında sürdürmeye karar verdi. Akademik dünyada hızla yükselen Kalustyan, doktora derecesini 1941 yılında İstanbul Üniversitesi bünyesinde tamamlamayı başardı.
Bu doktora çalışması sürecinde dönemin dünyaca ünlü iki bilim insanı, Richard von Mises ve William Prager, kendisine danışmanlık etti. Genç araştırmacı, danışmanlarının rehberliğinde hazırladığı ve orijinal adı 'Représentation conforme et mouvement d'un plan sur un plan' olan teziyle akademik rüştünü ispatladı. Bu tez, hem Türkçe hem de Fransızca başlığıyla matematik dünyasındaki yerini aldı. Yaptığı bu kapsamlı tez çalışması akademik çevrelerde çok büyük ilgiyle karşılanmıştır. Bu başarı, Türkiye'de matematik alanında gerçekleştirilen ilk nitelikli çalışmalardan biri olarak tarihe geçti.
Eğitimcilik Kariyeri ve Yazarlığı
Yüksek lisans ve doktora derecelerini başarıyla tamamladıktan sonra eğitim kurumlarında aktif görevler üstlenen Hermine Kalustyan, özellikle Ermeni toplumuna ait eğitim yuvalarında yönetici olarak çok büyük sorumluluklar üstlenip yürüttü. Bu doğrultuda, 1948 ve 1973 yılları arasında Esayan Ermeni Okulu'nda okul müdürü olarak uzun dönem üst düzey hizmet verdi. Aynı yıllarda, ülkenin en köklü ve saygın eğitim kurumlarından biri olarak kabul edilen Galatasaray Lisesi'nde matematik öğretmenliği görevini de üstlendi. Bu iki görevi eş zamanlı şekilde başarıyla yürüten Kalustyan, eğitimci kimliğiyle binlerce öğrencinin hayatına dokundu. Mesleki yaşamı boyunca çok yönlü eğitim anlayışını ön planda tuttu.
Eğitim ve matematik alanındaki birikimini yazılı eserlerle de kalıcı hale getirmeyi amaçlayan Kalustyan, 1975 yılında bir kitap yayımladı. 'Yeryüzü Geçmişte ve Şimdi: Fezaya Doğru' adını taşıyan bu değerli çalışma, 1975 yılında Ermenice dilinde kaleme alınarak okuyuculara sunulmuştur. Yazın alanında da üretken olmaya gayret etti. Başarılı akademisyen, akademik çalışmalarının yanı sıra aynı zamanda birden fazla dilde de üstün yetkinliğe sahipti. Kendisi şu dilleri akıcı bir şekilde bilmekteydi:
- Ermenice
- Türkçe
- Fransızca
- İngilizce
Bu geniş dil yelpazesi, onun uluslararası bilimsel yayınları yakından takip etmesini ve farklı kültürleri sentezlemesini sağladı.
Anayasa Yapımı ve Siyasi Hayatı
Hermine Kalustyan'ın ülke tarihindeki yerini sağlamlaştıran en önemli dönüm noktalarından biri de siyaset sahnesindeki rolleri olmuştur. Kendisi, Türkiye'nin yakın siyasi tarihinin en önemli anayasa hazırlık süreçlerinden birinde bizzat görev almıştır. 1961 Anayasası'nı hazırlamak üzere kurulan Kurucu Meclis bünyesinde çalıştı. Bu büyük sorumluluğa, dönemin devlet başkanı temsilcisi sıfatıyla atanarak getirildi. Siyasi arenadaki bu tarihi görevinde, toplumsal uzlaşıya ve eğitim dünyasının meclisteki sesi olmaya önem verdi. Siyasi ve akademik yaşamını büyük bir uyum içinde yürüten Kalustyan, ülkenin entelektüel hafızasında silinmez bir iz bırakmıştır.