Türk resim tarihinin cesur ve öncü kadın sanatçılarından Harika Lifij (Şazi Sirel Lifij), 7 Nisan 1896'da Amasya'da dünyaya geldi. İlk kadın ressamlarımızdan Müfide Kadri ve dönemin usta ismi Nazmi Ziya gibi isimlerden dersler alarak yetişti. Henüz genç yaşta mitolojik ve alegorik temaları tuvale aktararak çağdaşlarından ayrışan sanatçı, 1914 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk deneme okullarından olan İstanbul Numune Mektebi'ne resim öğretmeni olarak atanarak meslek hayatına başladı. Hem yurt içindeki önemli sergilerde eserlerini sergileyerek hem de Avrupa'da açılan ilk karma Türk resim sergisine katılarak adını sanat tarihine yazdırdı. Ömrünün büyük kısmını eşi ressam Avni Lifij'in sanatsal mirasını korumaya adayan ressam, 1991 yılında arkasında elli kadar nadide eser bırakarak hayata veda etti.
Sanatla Tanışma ve İlk Eğitim Yılları
Amasya'da o yıllarda kız çocuklarının gidebileceği bir okul bulunmuyordu. Amasya'da kız çocuklarının eğitimi için uygun bir okul bulunmaması sebebiyle ilk öğrenimine bir erkek okulunda başlayan Şazi Sirel, ailesinin 1905 yılında İstanbul'a taşınmasının ardından eğitim hayatına burada devam etme fırsatı buldu. Sanata ilgi duyan kız çocuklarının resim eğitimi alabildiği tek kurum olan İstanbul Dar-ül Muallimat-ı Aliyye'ye kaydoldu. Burada, ilk Türk kadın ressamlardan Müfide Kadri'den ders alma şansını yakaladı. Ayrıca İnas Sanayi-i Nefise Mektebi'ne misafir öğrenci olarak kabul edildi. Burada Nazmi Ziya'nın atölye çalışmalarından feyzalarak kendisini geliştirdi. Genç yaşında sergilediği bu başarı, onun sanata olan bağlılığının en somut kanıtıydı.
Galatasaray Sergileri ve Viyana Yolculuğu
Harika Hanım, 1916 yılında itibaren dönemin en prestijli sanat etkinliklerinde boy göstermeye başladı. Sanat çevrelerinde Şazi Sirel veya Harika Hanım imzalarıyla tanındı. İlk olarak 1916 yılındaki meşhur Galatasaray Sergisi'ne katılarak eserlerini izleyiciyle buluşturdu. Bir yıl sonra düzenlenen sergide ise "Ahenktar Sesler" adlı tablosuyla beğeni topladı. 1917 yılının Aralık ayında kapılarını açan ve Şişli Atölyesi bünyesinde düzenlenen tarihi sergi için özgün mitolojik kompozisyonlar üretti. Sanatçının başarısı kısa sürede ülke sınırlarını aştı. Türk ressamlarının Avrupa'da açacağı ilk sergi olan Viyana Sergisi'ne davet edildi. O dönem ülkedeki az sayıdaki kadın sanatçıdan biri olan Harika Hanım, Ruşen Zamir Hanım ile birlikte, Türk ressamlarının eserlerinin seçileceği bu prestijli sergiye kabul edilen iki kadın ressamdan biri oldu. Sergiye eser seçecek yedi kişilik jüride Türk resminin önemli isimleri yer alıyordu:
- İbrahim Çallı
- Feyhaman Duran
- Hikmet Onat
- Mehmed Ruhi Arel
- Avni Lifij
1918 yılında Viyana Üniversitesi'nde açılan bu prestijli sergiye yirmi Türk sanatçı katıldı. Harika Hanım da geniş bir seçkiyle Viyana'da temsil edildi. Sanatçının Viyana'da sergilenen başlıca eserleri şunlardır:
- Portre
- Dekorasyon Taslağı
- İlahlar Nezdinde / İlahlar Eğleniyor
- Ahenk / Armoni
- San Stefano / Yeşilköy'den Manzara
- Taslak
- Selvi Ağacı
- Sabah
Aşk, Evlilik ve Sanatla Geçen Yıllar
Viyana Sergisi seçmeleri sırasında yolları kesişen Harika Hanım ve Avni Lifij, 11 Temmuz 1919'da nikah masasına oturdu. Ancak o dönem dünyayı sarsan yıkıcı İspanyol gribi salgını nedeniyle düğün törenlerini ancak 25 Mart 1922 tarihinde gerçekleştirebildiler. Evliliğinin yanı sıra mesleki kariyerini de sürdüren ressam, 1920 yılında kendi mezun olduğu İstanbul Dar-ül Muallimat bünyesinde resim öğretmenliği yapmaya başlayarak genç kızlara sanatı aşıladı. Aynı zamanda Muazzez Bey'in özel atölyesindeki dersleri takip ederek kendini geliştirmeyi sürdürdü. Burada ders veren Nazmi Ziya, Mehmed Ruhi ve Feyhaman Duran gibi ustalardan eğitim aldı. Hocalarının empresyonist tarzından derinden etkilendi ve bu etki çalışmalarına da yansıdı. Sanatçı, Cumhuriyet'in ilanından hemen önce, 19 Ekim 1923'te Ankara'da Türk Ocağı binasında açılan ilk resim sergisinde de yer aldı. Bu sergide sergilediği "Ramazan Gecesi" adlı tablosu, sanat eleştirmenleri tarafından övgüyle karşılandı. Ardından 1924 yılında düzenlenen Ankara Sanayi-i Nefise Meşheri sergisine de dört adet eseriyle katılım sağladı.
Eşinin Mirasına Adanmış Bir Ömür
Büyük aşkı Avni Lifij'i 1927 yılında zamansız bir şekilde kaybetmesi, Harika Lifij'in hayatında derin bir yara açtı. Eşinin vefatının ardından kendi yaratıcı çalışmalarını ikinci plana itti. Kendisini tamamen eşinin adını yaşatmaya ve onun eşsiz tablolarını korumaya adadı. Öğretmenlik görevini ise aksatmadan sürdürdü. Numune okullarında uzun yıllar ders verdikten sonra, 37 yıllık öğretmenlik kariyerinin ardından 1951 yılında emekliye ayrıldı. Emekliliğine kadar sadece etüt düzeyinde resimler çizen sanatçı, 1957 yılında sonra fırçasını tamamen elinden bıraktı. Sanatla dolu yaşamının son yıllarında ise anılarını kaleme almaya karar veren ressam, bunları Sanat Çevresi, Hayat Tarih ve Edebiyat ile Ankara Sanat gibi dönemin saygın dergilerinde yayımlayarak tarihe not düştü. Ünlü heykeltıraş Nijat Sirel'in ablası olan bu değerli cumhuriyet kadını, 1991 yılında vefat etti. Cenazesi, çok sevdiği eşi Avni Lifij'in Piyer Loti Kahvesi yakınındaki mezarına defnedildi.