1908 yılında İstanbul'da dünyaya gelen Cumhuriyet döneminin öncü ressamı, eğitimcisi ve sanat kuramcısı Ercüment Kalmık, lirik soyut tarzda ürettiği başyapıtlarla modern Türk resim sanatının temellerini atan şahsiyetler arasında yer alır. Yaşamı boyunca sürdürdüğü eğitmenlik faaliyetleriyle nesilleri etkileyen sanatçı, 21 Şubat 1971 tarihinde yine doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur. Gerek yurt içinde gerekse uluslararası arenalarda açtığı sergilerle adını duyuran usta isim, arkasında zengin bir sanatsal miras ile kuramsal kaynaklar bırakmıştır. Bugün yapıtları, Ankara ve İstanbul Resim ve Heykel Müzeleri başta olmak üzere pek çok seçkin koleksiyonda sergilenmektedir.
Akademiden Paris'e Uzanan Eğitim Yılları
Ercüment Kalmık, eğitim hayatına İstanbul'daki Nişantaşı Sultanisi ile Ankara Lisesi'nde devam ettikten sonra Galata İskoç Misyoner Okulu'ndan başarıyla mezun oldu. Sanata olan tutkusu onu 1929 yılında Güzel Sanatlar Akademisi'ne yönlendirdi. Burada önce Nazmi Ziya'nın, ardından Türk resminin efsane isimlerinden İbrahim Çallı'nın atölyesinde sanat eğitimini sürdürdü. Akademi yıllarında geçimini sağlamak amacıyla Cumhuriyet gazetesinde çalışarak basın dünyasıyla da tanıştı. 1933 ile 1935 yılları arasında vatan borcunu ödemek için askerlik görevini yerine getiren genç sanatçı, 1937 yılında mezuniyetini alarak Akademiyi tamamladı.
Kalmık'ın sanat vizyonunu derinleştiren en önemli dönüm noktalarından biri 1939 yılında çıktığı Paris yolculuğudur. Fransa'da ünlü kübist kuramcı Andre Lhote'un atölyesinde resim çalışmalarına yoğunlaşırken, eş zamanlı olarak Sorbonne Üniversitesi bünyesinde verilen sanat tarihi derslerini de yakından takip etti. Ancak tüm dünyayı sarsan İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesi, sanatçının yurda dönmesine neden oldu. İstanbul'a ulaştıktan sonra 1941 yılında ilk kişisel sergisini sanatseverlerle buluşturdu. Ancak savaşın getirdiği olaşanüstü koşullar nedeniyle aynı yıl ikinci kez askere çağrıldı ve 1942 senesinde terhis edilerek sivil hayatına ve sanatsal çalışmalarına geri dönebildi.
Sanat Eğitiminde ve Kuramcılıkta Öncü Bir Akademisyen
İkinci askerlik vazifesinin ardından Kalmık, eğitimcilik kariyerine hızlı bir başlangıç yaptı. 1942 yılında Ankara Kız Meslek Öğretmen Okulu'nda başladığı eğitmenlik yolculuğuna, ertesi yıl İstanbul'daki Nişantaşı Kız Enstitüsü'nde devam etti. 1948 yılına gelindiğinde ise sanatçının yolu İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi ile kesişti ve uzun yıllar burada resim öğretmenliği yaptı. Eğitimcilikteki başarısını kuramsal alana da taşıyan usta ressam, Türk resmi üzerine radyo konuşmaları yaptı, çeşitli konferanslar verdi ve makaleler kaleme aldı. Ayrıca İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından basılan "Renklerin Armoni Sistemi" ve "Tabiatta ve Sanatta Doku" başlıklı iki önemli kitabı, sanat eğitimi literatürüne kazandırdı.
Kalmık, sadece akademik dersliklerde değil, kurduğu derneklerle de sanat ortamının canlanmasına öncülük etti. Bu doğrultuda 1959'da Türk Rekreasyon Derneği'nin, 1960 yılında ise Türkiye Çağdaş Ressamlar Cemiyeti'nin kurucu üyeleri arasında yer aldı. 1960 senesinde İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nden Yüksek Resim Bölümü sertifikası alan sanatçı, uluslararası düzeyde de takdir görüyordu. 1967 ve 1968 yıllarında Berlin Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'ne misafir profesör davet edilerek orada temel tasarım dersleri verdi. Bu değerli deneyimin ardından 1969'da Güzel Sanatlar Akademisi'nin Temel Sanat Eğitimi Kürsüsü'nde görev alarak akademik kariyerinin son dönemini taçlandırdı.
Lirik Soyutlamanın ve Geometrik Katmanların İzinde
Sanat hayatı boyunca sürekli bir gelişim ve değişim içinde olan Ercüment Kalmık, özellikle 1950'lerden sonra kübik arayışlara ve motif etkilerine yöneldi. Doğadan ilham alarak ürettiği çiçek, ağaç, martı ve şehir peyzajı gibi temaları, çizgisel ve lekesel soyutlamalarla yeniden yorumladı. Yerel hayata duyduğu derin ilgi, onun köy yaşantısını ve anadolulu köylü kızlarını konu alan kompozisyonlar geliştirmesini sağladı. 1960'lı yıllara gelindiğinde ise sanatçının tuvalinde renklerin ve geometrik katmanların gücü iyice belirginleşti. Güçlü renk lekeleri ile lirik dışavurumculuğu yansıtan konturlar, onun olgunluk dönemi eserlerinin karakteristik imzası haline geldi.
Uluslararasında Türkiye'yi başarıyla temsil eden sanatçı, kariyeri boyunca prestijli pek çok organizasyonda boy gösterdi:
- 1943 yılında düzenlenen 5. Devlet Resim ve Heykel Yarışması'nda üçüncülük derecesi elde etti.
- 1948'de UNESCO karma sergisinde yapıtlarıyla yer aldı.
- 1954 Roma Sergisi'ne katıldıktan sonra kazandığı bir bursla İtalya'da bir yıl boyunca çalışmalarını sürdürdü.
- 1957 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde beş ay süren kapsamlı bir araştırma ve inceleme seyahati gerçekleştirdi.
- 1956-1962 yılları arasında Venedik Bienali'ne, 1957'de Viyana, 1958'de Lugano Grafik ve 1961'de Sao Paulo Sergilerine katılarak Türk sanatını küresel ölçekte tanıttı.