Enver Behnan Şapolyo, yüzyılın başlarında, İmparatorluk'tan Cumhuriyet'e uzanan fırtınalı geçiş sürecinde İstanbul'da dünyaya gelmiş, ömrünü tarihe ve eğitime adamış yönlü bir aydındır. 1900 yılında Kocamustafapaşa'nın tarihi Beyçayırı Sokağı'nda doğan bu idealist yazar, milli bağımsızlık mücadelesinde cephede bilfiil görev aldıktan sonra, genç cumhuriyetin kültürel inşasında öncü roller üstlenmiştir. Fikir hayatına yön veren entelektüel bir aile ortamında büyüyen Şapolyo, hem kalemini hem de yüreğini vatan hizmetine sunarak tarih yazıcılığında silinmez izler bırakmıştır. O, bir Cumhuriyet çınarıydı.
Şapolyo'nun kökleri, dönemin entelektüel ve idari birikimini barındıran saygın bir sülaleye dayanmaktaydı. Büyükbabası Afyonkarahisar mutasarrıflığı yapmış olan Salih Bey idi. Babası ise eğitim dünyasının önemli simalarından, Maarif Nezareti Meclis-i Kebir ve Muayene azası Fevzi Bey'di. Fevzi Bey, basın tarihimizde iz bırakan Protesto gazetesini 1908 yılında İstanbul'da neşretmiş, Arapça yayımlanan El Adil gazetesinde de başmuhabirlik yapmıştır. Aynı zamanda Teşkilat-ı Avalim ve Sarf-ı Arabi gibi basılı eserlerin yanı sđra hukuktan matematiğe uzanan geniş bir yelpazede kitaplar yazmıştır. Fevzi Bey'in telif ettiği bu eserler şunlardır:
- Tarih-i Hürriyet
- Hikmet-i Hukukun Tarihi
- Miyar-ı Hukuk
- Cebr-i Ala
Ayrıca Fevzi Bey, Hoca Tahsin Efendi'nin kaleme aldığı İlm-i Ruh, Esrar-ı Abu Hava, Tarihi Tekvin ve Esas-ı İlmi Heyet gibi mühim bilimsel çalışmalarını önsözlerle zenginleştirerek okuyucuyla buluşturmuştur. Böylesine zengin kütüphaneli bir yuvada yetişen Enver Behnan, çocuk yaşlardan itibaren matbuat ve bilgiyle iç içe bir yaşam sürmüştür.
Cepheden Kürsülere Uzanan Bir Ömür
İlk ve orta öğrenimini prestijli İstanbul Lisesi bünyesinde tamamlayan Şapolyo, üstün başarısı sayesinde okul yönetimi tarafından 1917 senesinde eğitim amacıyla Almanya'ya gönderilmiştir. Ancak patlak veren Mütareke süreci bu yurt dışı eğitimini yarıda kesmiş ve kendisi vatana geri dönerek öğretmen okuluna kaydolmuştur. Bu esnada Anadolu'da Milli Mücadele meşalesi yakılmıştır. Genç Enver Behnan da milli hislerle hareket ederek Anadolu topraklarına geçmiş ve vatan savunmasına katılmıştır. Cephede Kağnı Kolları Komutanı olarak görev alan Şapolyo, Mehmetçiğe cephane taşımak için amansız yolları aşmıştır. Bu kahramanca mücadelesini Kanlı Bayrak Kuvâ-yi Milliye Müfrezesi saflarında çalışarak sürdürmüştür.
Kurtuluş Savaşı'nın zaferle taçlanmasının ardından yarıda kalan tahsiline yönelen Şapolyo, öğretmen okulunu başarısıyla bitirmiştir. Yükseköğrenim yolculuğunda önce Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi bünyesinde iki yıl eğitim almış, ardından İstanbul Üniversitesi Tarih Fakültesi'nden mezun olarak tarih öğretmeni unvanını kazanmıştır. Eğitime doymayan kişiliğiyle iki yıl felsefe derslerini de takip eden Şapolyo, ünlü sosyolog Ziya Gökalp'in Amel-i İçtimayiat derslerine devam ederek sosyoloji sahasında derinleşmiştir. Donanımlı bir öğretmen olarak yurdun dört bir yanında görev yapmıştır. Fikirlerini ve birikimini öğrencilerine aktaran Enver Behnan Şapolyo'nun ders verdiği kurumlar şunlardır:
- Ankara Sultanisi ve Konya Lisesi
- İstanbul Erkek Lisesi ve Vefa Lisesi
- Kuleli Askeri Lisesi ve Maltepe Askeri Lisesi
- Maarif Koleji ve Gazi Lisesi
- Türk Kuşu ve Harp Okulu
- Ticaret ve Turizm Yüksek Öğretmen Okulu
Bu seçkin kurumlarda İnkılap Tarihi ve Ahlak Tarihi öğretmenliği yapmasının yanı sđra, Türkiye'nin Turistik Özelliği ve Anıtlar Tarihi derslerini de okutmuştur. Aynı zamanda Radyo Eğitim Müşaviri sıfatıyla radyo yayıncılığı yoluyla da geniş kitlelerin aydınlanmasına katkı sağlamıştır.
Matbuat Dünyasında Yarım Asırlık Kalem
Enver Behnan Şapolyo, hocalık mesleğini büyük bir özveriyle sürdürürken, hayatının diğer yarısını dolduracak olan gazeteciliğe de adım atmıştır. Basın camiasına girişi, 1922 yılında Ankara'da yayın hayatını sürdüren Öğüt ve Yenigün gazetelerinde muhabir olarak çalışmasıyla başlamıştır. Çalışkanlığı ve keskin kalemiyle kısa sürede muharrirlik mertebesine yükselen Şapolyo, Türk basınının amiral gemileri olan Hâkimiyet-i Milliye, Ulus ve Babalık gazetelerinde emek vermiştir. Gazetecilikteki yeteneğiyle dikkat çeken yazar, Türk basınının efsanevi ismi Hüseyin Cahit Bey'in çıkardığı Tanin gazetesinin Ankara temsilciliğini de başarısıyla yürütmüştür.
1924 yılında tekrar İstanbul'a dönen tecrübeli gazeteci, burada da matbuat hayatının tam kalbinde yer almıştır. İstanbul'da Son Telgraf, Cumhuriyet, Yeni Türkiye, Vakit, Akşam, Gece Postası, İkdam ve Yeni Sabah gibi seçkin gazetelerde hem muharrirlik hem de musahhihlik görevlerini ifa etmiştir. Ankara'da neşredilen İnkılap, Ulus, Haber ve Son Baskı gibi gazetelerde makaleleri ve tefrikaları yayımlanmıştır. Şapolyo, 1955 yılına gelindiğinde ise Zafer gazetesinde çalışmaya başlamıştır. Bu gazetede yayımlanan tarihi makaleleri ile büyük ses getiren Atatürk'ün Hayatı ve Milli Mücadelenin iç alemi isimli tefrikaları, yakın tarihimizin karanlık noktalarına ışık tutmuştur.
Gazeteciliğinin yanı sđra dergilerdeki entelektüel duruşu da hayranlık uyandırıcıdır. Özellikle kadın hakları ve toplumsal gelişim konularına duyarlı olan yazar, 1925-1927 yılları arasında yayımlanan Türk Kadın Yolu dergisinin yazar kadrosunda aktif olarak yer almıştır. Şapolyo'nun tarihi romanları ve bilimsel makaleleri, geniş bir okur kitlesine ulaşan çok sayıda dergide kendine yer bulmuştur. Bu mecmualar arasında şunlar öne çıkmaktadır:
- Yeni Gazete, Yedigün, Büyük Gazete
- Resimli Perşembe, Resimliay, Resimli Mecmuası
- Türk Yurdu, Kadın Yolu Mecmuası, Köy Postası
- Çocuk Ve Yuva, Gençay, Hafta, Çocuk Haftası
- İller ve Belediyeler Dergisi, Önasya, Ülkemiz
- Türk Kültürü, Halk Evleri Mecmuası ve Ankara dergisi
Basın dünyasındaki bu özverili çalışmaları ve Türk kültürüne yaptığı eşsiz katkılarından ötürü kendisine Basın Şeref Kartı takdim edilmiştir. Enver Behnan Şapolyo, 1972 yılındaki vefatına dek kalemini elinden düşürmemiş, hem bir tarihçi hem de bir basın emekçisi olarak Türkiye'nin fikri zenginliğine adını altın harflerle yazdırmıştır.