Türk askeri ve siyasi tarihinin en kritik dönemlerinden birinde aktif rol oynamış olan Emanullah Çelebi, 1926 senesinde Yalova'da dünyaya gelmiştir. Genç yaşlardan itibaren ordu saflarında görev alarak vatan hizmetinde bulunan Çelebi, ülkenin yönetim yapısını kökten değiştiren askeri müdahalelerde doğrudan sorumluluk üstlenmiştir. Askeri kimliğinin yanı sıra yakın dönem Türk siyasetine yön veren kurucu meclis organlarında da yer almıştır. Siyasi arenada aktif rol aldı. Çelebi, hem üniformalı hem de sivil yönetim süreçlerinde derin izler bırakmış bir şahsiyettir.
27 Mayıs Askeri Müdahalesi ve Siyasi Rolü
Cumhuriyet tarihinin ilk askeri müdahalesi olarak kayıtlara geçen 27 Mayıs 1960 Darbesi, ordu içerisindeki subayların yönetime el koymasıyla sonuçlanmıştır. Bu tarihi harekata fiili olarak katılan subaylar arasında Emanullah Çelebi de yer almaktaydı. Çelebi, darbenin başarıya ulaşmasının ardından kurulan yönetim mekanizmalarında aktif görev almıştır. Müdahale başarıya tamamlanmıştı. Askeri cuntanın en kritik karar organı olan Millî Birlik Komitesi bünyesinde çalışmalar yapmıştır. Çelebi, Türk demokrasisinin kesintiye uğradığı bu hassas süreçte askeri rejimin en aktif üyelerinden biri haline gelmiştir.
Tarihi Karar, Pişmanlık ve Özür
Askeri müdahalenin ardından kurulan mahkemeler neticesinde alınan kararlar, Türk siyasetinde derin yaralar açmıştır. Bu durum büyük sancılara yol açmıştır. 15 Eylül 1961 tarihinde gerçekleştirilen oylamada, dönemin Başbakanı Adnan Menderes ve iki yakın arkadaşının idam edilmesi yönündeki kararda "evet" oyu verilmesini sağlamıştır. Ancak bu tarihi ve trajik karar, yıllar sonra kendisinde büyük bir vicdani hesaplaşmaya yol açmıştır. Hayatının ilerleyen dönemlerinde bu karardan ötürü derin bir pişmanlık duyduğunu açık yüreklilikle dile getirmiştir. Pişmanlığı son derece büyüktü. İdam edilen devlet adamlarının ailelerinden özür dileyerek tarihi bir vicdan muhasebesi gerçekleştirmiştir. Bu tavrı kamuoyunda geniş yankı bulmuştur.
Cumhuriyet Senatosu Dönemi ve Aile Bağları
Ülkede askeri rejimin sona erdirilmesi ve yeniden sivil yönetime geçilmesi amacıyla 15 Ekim 1961 tarihinde genel seçimler düzenlenmiştir. Bu seçimlerin akabinde halkın iradesiyle teşkil edilen ve 25 Ekim 1961'de ilk toplantısını gerçekleştiren 12. Dönem milletvekilleri, askeri rejimin resmi olarak son bulmasını sağlamıştır. Bu geçiş süreciyle birlikte Millî Birlik Komitesi'nin görevi nihayete ermiş ve komite üyeleri yeni anayasal düzen gereğince parlamentoda yer almıştır. Bu doğrultuda Emanullah Çelebi, yeni kurulan yasama organı olan Cumhuriyet Senatosu bünyesinde Millî Birlik Komitesi kontenjanından tabii üye sıfatıyla siyasi kariyerini sürdürmüştür.
Önemli siyasi figürlerin ve askeri şahsiyetlerin yer aldığı köklı bir aileye mensup olan Çelebi'nin yakın çevresinde dikkat çeken isimler bulunmaktadır. Bu akrabalık bağları şu şekilde listelenebilir:
- Eski bakan ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı Yalım Erez'in kayınpederidir.
- Ankara Garnizon Komutanlığı ve Kara Harp Okulu Öğretim Başkanlığı görevlerinde bulunmuş Tümgeneral Nuri Hazer'in öz kardeşidir.
- Havaci Albay Halim Menteş ile de bacanaktır.
Çelebi, 4 Temmuz 2014 tarihinde vefat etmiştir.