Edebiyat dünyasının en gizemli simaları arasında yer alan Ebüssüreyya Sami, yirminci yüzyılın başlarında İstanbul'da yürüttüğü yayıncılık faaliyetleri ve Osmanlı döneminin meşhur polisiye tiplemesi Amanvermez Avni'nin maceraları ile tanınan, gazeteci kökenli bir Osmanlı yazarıdır. Yaşamı ve edebi kimliği hakkında günümüze ulaşan verilerin oldukça sınırlı olması, onun gizemli kişiliğini daha da belirgin kılmaktadır. Yazarın mesleki geçmişi incelendiğinde, gazetecilik dünyasından gelerek dönem basınına yön veren önemli isimlerden biri olduğu sanılmaktadır.
Basın Hayatı ve Mizah Dergiciliği
Edebi hayatına basın dünyasında başlayan Ebüssüreyya Sami, 1909 yılının Şubat ayında İstanbul'da çıkan Arz-u hâl mizah dergisinin yöneticiliğini üstlenmiştir. Bu yayıncılık faaliyeti, onun yazarlık serüvenine zemin hazırlamıştır. Bu görevin ardından yazar, Mart 1910 ile Ocak 1911 arasında Hayal-ı Cedit mizah dergisinde çalışmıştır.
Polisiye Edebiyattaki Rolü ve Son Kitapları
Sami'nin geniş kitlelerce tanınmasını ve Osmanlı edebiyat tarihinde kalıcı bir iz bırakmasını sağlayan asıl gelişme, 1913-1914 yılları arasında kaleme aldığı polisiye öyküler olmuştur. Bu tarihlerde, zekasıyla öne çıkan ünlü Osmanlı hafiyesi Amanvermez Avni'nin maceralarını yayınlayarak büyük bir popülarite kazanmıştır. Yazar, bu başarılı polisiye serinin yanı sıra, 1914 senesinde dönemin siyasi atmosferini de yansıtan Abdülhamid’in Kayguları isimli bir roman kaleme almıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilan edilmesinin ardından da yazın hayatına devam eden yazarın, 1930 yılında Sonbahar isimli bir diğer eseri Amasya kentinde basılarak okuyucuyla buluşmuştur. Yazarın bilinen edebi üretimleri ve mesleki çalışmaları şu şekilde sıralanabilir:
- 1909 yılında yönettiği Arz-u hâl mizah dergisi
- 1910-1911 yılları arasında çalıştığı Hayal-ı Cedit mizah dergisi
- 1913-1914 yıllarında yayınlanan Amanvermez Avni maceraları
- 1914 basımlı Abdülhamid’in Kayguları romanı
- 1930 yılında Amasya'da basılan Sonbahar isimli kitap