Cevat Açıkalın (Muhittin Mehmet Açıkalın), Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde, 1902 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş ve genç Türkiye Cumhuriyeti'nin dış politika arenasındaki en önemli isimlerinden biri olmuştur. Cenevre Hukuk Fakültesi mezuniyetinin ardından diplomatik kariyerine başlayan Açıkalın, Lozan Barış Konferansı gibi kritik süreçlerde kâtiplik görevi üstlenmiştir. Hatay'ın anavatana katılması süreçinde olağanüstü murahhaslık yapan deneyimli devlet adamı, Moskova, Londra ve Roma büyükelçisi olarak da ülkesini temsil etmiştir. Diplomat, 24 Mayıs 1970 tarihinde geçirdiği trafik kazasında vefat etmiştir.
Lozan'dan Hatay'a Uzanan Diplomatik Yolculuk
Açıkalın'ın hariciye mesleğindeki ilk yılları, yeni kurulan devletin diplomatik kadrolarını oluşturduğu döneme rastlar. İsviçre'deki hukuk eğitiminin ardından Cenevre Başkonsolosluğu bünyesinde ilk olarak kâtip sıfatıyla çalışmaya başladı. Bu ilk görevinin hemen akabinde, Türkiye'nin egemenlik belgesi niteliğindeki Lozan Barış Konferansı delegasyonunda kâtiplik yaptı. Genç cumhuriyetin hukuk ihtiyaçları doğrultusunda Dışişleri Bakanlığı Hukuk Müşavirliği bünyesinde yardımcılık ve başyardımcılık görevlerini yürüten başarılı diplomat, ardından Varşova Elçiliği ikinci kâtipliğine tayin edildi. Açıkalın, Ankara'nın uluslararası ilişkilerini güçlendirmek adına ayrıca Afganistan Hükümeti nezdinde de hukuk müşavirliği görevini üstlendi. Kariyeri boyunca Prag Elçiliği başkâtipliği, Belgrad Elçiliği, Tahran ve Moskova büyükelçiliklerinde müsteşarlık gibi sorumluluklar üstlendi. Dışişleri Bakanlığı bünyesinde Genel Sekreterlik kalemi şefliği, hukuk müşavirliği ve birinci daire başkanlığı gibi idari basamakları hızla tırmandı. Tarihimizin en kritik virajlarından olan Hatay meselesinde Hatay Fevkalade Murahhası ve Genel Sekreter birinci yardımcısı olarak görev yaptı. Bu misyon, onun diplomasi yeteneğini en üst düzeyde sergilediği tarihi bir dönüm noktası oldu.
Büyükelçilik Yılları ve Senato Üyeliği
Diplomasideki üstün başarısı Açıkalın'ı cumhuriyet tarihinin en önemli temsilciliklerine taşıdı. İkinci Dünya Savaşı yıllarında ve sonrasındaki Soğuk Savaş bloklaşmasında Türkiye'nin çıkarlarını korumak üzere kritik başkentlerde görevlendirildi. Deneyimli isim, şu önemli büyükelçilik görevlerinde bulunmuştur:
- Moskova Büyükelçiliği
- Londra Büyükelçiliği
- Roma Büyükelçiliği
Türkiye'ye dönüşünde Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreterliği, yani bugünkü adıyla Müsteşarlık görevini üstlenerek bakanlık bürokrasisinin zirvesine yerleşti. Bürokrasideki bu uzun soluklu hizmet süresinin ardından Açıkalın, siyasi arenaya adım attı. 26 Ekim 1961 tarihinde Cumhurbaşkanı tarafından Cumhuriyet Senatosu üyeliğine seçildi. 2 Haziran 1968 tarihine kadar devam eden senatörlük görevi süresince, engin dış politika birikimini yasama faaliyetlerine aktardı ve ülkesine parlamento çatısı altında hizmet etmeyi sürdürdü.
Saray Çevresinden Cumhuriyet Seçkinlerine: Aile Mirası ve Yaşamı
Cevat Açıkalın'ın aile geçmişi, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan köklü bir geçişi yansıtır. Babası, Sultan II. Abdülhamid döneminin son Mabeyn Başkatibi olan Ali Cevat Bey'dir. Kız kardeşi Hatice Açıkalın ise tıp dünyasında hekim ve eğitimci kimliğiyle tanınan saygın bir isimdir. Aile bağları bununla da sınırlı kalmamış, Açıkalın 1926 yılında tarihi bir izdivaç gerçekleştirmiştir. Atatürk'ün 1923 ile 1925 yılları arasında evli kaldığı Latife Hanım'ın kız kardeşi Rukiye Celadet Uşaklıgil ile evlenerek dönemin önemli aileleriyle hısımlık kurmuştur. Bu evlilikten dünyaya gelen iki çocuğundan biri olan ve Türkiye'nin ilk heykeltraşlarından biri olarak bilinen Gülten Devres, sanat dünyasında derin izler bırakmıştır.
Sapanca'da Son Bulan Bir Ömür
Türk hariciyesinde derin izler bırakan diplomatın hayatı, 24 Mayıs 1970 tarihinde beklenmedik şekilde noktalandı. Cevat Açıkalın ve eşi Rukiye Celadet Hanım, Sapanca dolaylarında yolculuk ederken vahim bir trafik kazası geçirdi. Kazada Açıkalın çifti maalesef kurtarılamayarak hayata gözlerini yumdu. Cumhuriyetin kuruluş yıllarından itibaren ülkesine sadakatle hizmet eden diplomatın cenazesi, İstanbul'a getirilerek Boğaz'ın tarihi noktalarından biri olan Rumelihisar Mezarlığı'na defnedildi. Bu ani ve sarsıcı kayıp, hem diplomasi camiasını hem de yakın çevresini derinden yaraladı.