Cevat Fehmi Başkut, 1905 yılında Edirne'de dünyaya gelmiştir. Cumhuriyet sonrasındaki toplumsal değişimleri mizah ögeleriyle harmanlayan sanatçı, Türk tiyatrosunun en üretken isimlerinden biridir. Özellikle "Paydos" ve "Buzlar Çözülmeden" adlı yapıtlarıyla geniş kitlelerce tanınmaktadır. Yazar, toplumsal zıtlıkları günlük yaşamın içinden seçtiği konular vasıtasıyla sahneye yansıtmıştır. Bu başarı ona, eseri dış ülkelerde sahnelenen ilk Türk oyun yazarı ünvanını kazandırmıştır.
Gençlik Yılları ve Basın Dünyasına Giriş
Edirne kentinde dünyaya gözlerini açan Başkut'un annesi Cemile Fehmi, babası ise Ömer Fehmi'dir. Ailenin diğer çocukları Hayri ve Hikmet ile birlikte üç erkek kardeşten biri olarak büyümüştür. Eğitim hayatına Eyüp Rüşdiyesi'nde başlayan yazar, daha sonra İstanbul Sultanisi'nde (İstanbul Erkek Lisesi) öğrenim görmüştür. Kurtuluş Savaşı döneminde Ankara'da bulunan Başkut, bu yıllarda TBMM Basımevi bünyesinde düzeltmen olarak görev yapmıştır. Aynı süreçte Meclis bünyesinde zabıt katibi pozisyonunda da çalışmıştır.
Savaşın ardından 1928 senesinde İstanbul'a dönerek aktif gazetecilik kariyerine adım atmıştır. 1928 ile 1963 yılları arasındaki uzun dönemde Vakit, Son Saat, Son Posta ve Cumhuriyet gibi ülkenin önde gelen gazetelerinde çalışmıştır. Bu yayın organlarında muhabirlik ve yazarlık yapan tecrübeli isim, 1963 yılına kadar yazı işleri müdürlüğü görevini de yürütmüştür. Basın dünyasında elde ettiği saygın konum sayesinde İstanbul Gazeteciler Cemiyeti başkanlığı görevini üstlenmiştir. Başkut, 1963 yılına gelindiğinde gazetecilik mesleğini tamamen bırakmıştır.
Tiyatro Eserleri ve Sahne Başarıları
Gazetecilik kariyerinin yanı sıra edebiyata karşı da her zaman derin bir ilgi besleyen Cevat Fehmi Başkut, tiyatro alanındaki ilk eseri olarak kabul gören "Büyük Şehir"i 1942-1943 tiyatro sezonunda izleyici karşısına çıkarmıştır. Bu başlangıcın ardından yazdığı tiyatro oyunlarının neredeyse tamamı Şehir ve Devlet Tiyatroları tarafından sahnelenmiştir. Eserleri arasında en çok dikkat çekenlerden biri olan "Paydos", yurt dışında sahnelenme başarısı gösteren ilk Türk tiyatro oyunu olarak tarihe geçmiştir. Yazarın diğer bir başyapıtı olan "Buzlar Çözülmeden" ise günümüzde dahi pek çok tiyatro topluluğu tarafından sahnelenmeye devam etmektedir. Bu popüler oyun, sinema dünyasının da ilgisini çekerek iki farklı dönemde beyaz perdeye uyarlanmıştır.
Başkut, tiyatro oyunlarının konularını doğrudan günlük yaşantının içinden süzmüştür. Eserlerini resmi ideolojinin belirlediği çerçeveye sadık kalarak şekillendiren yazar; köylü ile şehirli, doğulu ile batılı, memur ile amir ve eski ile yeni nesiller arasındaki fikir ayrılıklarını ve zıtlaşmaları sahneye taşımıştır. Edebi üretimleri sadece tiyatroyla sınırlı kalmamış, "Geceleri Bizi Kimler Bekliyor" isimli bir röportaj kitabının yanı sıra birkaç roman denemesi de kaleme almıştır. Roman türündeki denemeleri arasında "Kadın Bir Defa Sever", "Dişi Aslan" ve 1954 tarihli "Valde Sultan'ın Gerdanlığı" bulunmaktadır. Yazarlık ve gazetecilik birikimini gelecek nesillere aktarmak isteyen sanatçı, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Gazetecilik Enstitüsü'nde öğretim görevlisi olarak dersler vermiştir.
Özel hayatında Vehide Hanım ile evli olan Cevat Fehmi Başkut'un iki oğlu olmuştur. Oğullarından Yaman Başkut, diplomatik kariyer basamaklarını tırmanarak önemli büyükelçilik görevlerinde bulunmuştur. Diğer oğlu Acar Başkut ise opera ve tiyatro sahne dekoratörü, sahne ressamı olarak sanat dünyasında kendine yer edinmiştir. Yaşamının son demlerinde Oyun Yazarları Derneği başkanlığı görevini aktif bir şekilde yürüten Cevat Fehmi Başkut, 15 Mart 1971 tarihinde İstanbul'da geçirdiği ani bir kalp krizi neticesinde 66 yaşında yaşama veda etmiştir. Naaşı Feriköy Mezarlığı'na defnedilmiştir.
Başlıca Eserleri
Yazarın kaleme aldığı tiyatro oyunları kronolojik olarak şu şekildedir:
- Büyük Şehir (1942)
- Ayarsızlar (1943)
- Küçük Şehir (1945)
- Koca Bebek (1946)
- Paydos (1948)
- Sana Rey Veriyorum (1951)
- Soygun (1951)
- Kadıköy İskelesi (1952)
- Makine (1953)
- Harput'ta Bir Amerikalı (1956)
- Hacıyatmaz (1960)
- Göç (1962)
- Buzlar Çözülmeden (1964)
- Ayna (1966)
- Emekli (1967)
Sanatçının roman türündeki çalışmaları ise aşağıda sıralanmıştır:
- Kadın Bir Defa Sever
- Dişi Aslan
- Valde Sultan'ın Gerdanlığı (1954)