Cevat Fehmi Başkut, Türk edebiyatında ve basın tarihinde derin izler bırakmış, yurt dışında oyunu sahnelenen ilk Türk oyun yazarı ve gazetecidir. 1 Ocak 1905 tarihinde Edirne'de doğan Başkut, özellikle Kurtuluş Savaşı yıllarında Ankara'da meclis matbaasında görev yaparak yazı hayatına adım atmıştır. Cumhuriyet döneminin toplumsal dönüşümlerini mizahi bir dille tiyatro sahnelerine taşıyarak geniş kitlelere ulaşmıştır. Onun kalemi adeta topluma ayna tutmuştur. O, toplumun sesini sahneye taşımıştır.
Gençlik Yılları ve Basın Dünyasındaki Çalışmaları
Cemile Hanım ile Ömer Fehmi Bey'in çocukları olarak dünyaya gözlerini açan yazar, ilk gençlik yıllarında aldığı eğitimlerle kendini geliştirmiştir. Lise öğrenimini tarihi İstanbul Erkek Lisesi sıralarında tamamlayan Cevat Fehmi Başkut, Türk Kurtuluş Savaşı'nın yaşandığı zorlu yıllarda rotasını Ankara'ya çevirmiştir. Başkentin o dönemki hareketli atmosferinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) basımevi bölümünde musahhih yani düzeltmen olarak çalışmaya başlamıştır. Aynı meclis çatısı altında zabıt katibi olarak da görev yapan Başkut, devletin kuruluş aşamasındaki belgelere doğrudan tanıklık etme şansı bulmuştur. Ankara'da edindiği bu yazı deneyimi, onun ilerideki profesyonel gazetecilik kariyerinin de en sağlam temel taşını oluşturmuştur. 1928 yılında adım attığı basın sektöründe kesintisiz bir şekilde 1963 senesine kadar aktif kalmayı başarmıştır. Gazetecilik onun için bir tutkuydu. Bu otuz beş yılı aşkın süre zarfında Vakit, Son Saat, Son Posta ve son olarak Cumhuriyet gazetelerinde kritik görevler üstlenmiştir. Söz konusu basın organlarında muhabirlikle başladığı yolculuğuna fıkra yazarlığı ve yazı işleri müdürlüğü gibi mühim sorumlulukları eklemiştir. Meslektaşları arasında da saygın bir yer edinen Başkut, İstanbul Gazeteciler Cemiyeti bünyesinde başkanlık makamına seçilmiştir. Gazetecilikteki derin tecrübelere dayanan birikimini akademik dünyaya da aktarmak isteyen yazar, İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsü bünyesinde öğretim görevlisi olarak dersler vermiştir. Basın faaliyetlerinin yanı sıra toplumsal hayatı gözlemleyen yazar, 'Geceleri Bizi Kimler Bekliyor' röportaj çalışmasını kitaplaştırmış ve birkaç roman denemesi yazmıştır.
Türk Tiyatrosunda Öncü Bir Yazar
Basın sektöründeki yoğun çalışma hayatının yanı sıra edebiyata olan tutkusunu tiyatro ile taçlandırmak isteyen yazar, oyun yazarlığına 1942-1943 sanat sezonunda adım atmıştır. İstanbul Şehir Tiyatroları tarafından sahneye konan ilk tiyatro eseri 'Büyük Şehir', izleyicilerden ve eleştirmenlerden olağanüstü bir geri dönüş almıştır. Bu ilgi onun tiyatroya odaklanmasını sağladı. Sahnede elde ettiği bu ilk büyük başarı, yazarın tiyatro sanatına olan ilgisini adeta bir tutkuya dönüştürmüş ve sonraki tüm yaratıcı enerjisini bu alana kanalize etmesine vesile olmuştur. Üretkenliğini her geçen sene artıran Başkut, hemen her yıl yeni bir oyun kaleme alarak sahneleri boş bırakmamaya özen göstermiştir. Eserlerinin ana eksenini, Cumhuriyet'in ilanından sonra Türk toplumunda meydana gelen köklü kültürel, sosyal ve ahlaki değişimler oluşturmuştur. Bu değişimleri ve beraberinde getirdiği çelişkileri, izleyiciyi sıkmadan, mizah unsurları ve ince ironiler yardımıyla aktarmıştır. Toplumun hemen her kesiminden insanı oyunlarında tipleme başarısı göstermiş, böylece geniş kitlelerin kendinden bir şeyler bulmasını sağlamıştır. Geleneksel tiyatro kalıplarını aşmak adına çeşitli biçim denemelerine de cesurca girişmiştir. Yeni biçimler aramaktan asla çekinmedi. Türk tiyatrosunun uluslararası alandaki temsilinde de öncü bir rol üstlenen Başkut, sınırların ötesinde, dış ülkelerde oyunu sergilenen ilk Türk oyun yazarı olma unvanını elde ederek tarihe geçmiştir.
Buzlar Çözülmeden ve Sanatçının Mirası
Cevat Fehmi Başkut denildiğinde akla ilk gelen ve Türk tiyatrosunun klasikleri arasında sarsılmaz bir yere sahip olan başyapıt, 1964 yılında tamamladığı 'Buzlar Çözülmeden' adlı eserdir. Dönemin toplumsal yapısını ve bürokrasiyi hicveden bu ünlü yapıt, günümüzde dahi amatör ve profesyonel pek çok tiyatro topluluğu tarafından sahnelenmeye devam etmektedir. Eserin gücü tiyatro sahnesiyle sınırlı kalmamış, Türk sineması için de önemli bir kaynak oluşturarak iki farklı dönemde beyaz perdeye uyarlanmıştır. Başarılı kariyeri boyunca pek çok ilke imza atan yazar, 15 Mart 1971 tarihinde İstanbul'un Esentepe semtindeki evinde, saatler 20.00'yi gösterirken geçirdiği ani bir kalp krizi neticesinde hayata gözlerini yumuştur. Cenazesi Feriköy Mezarlığı'na defnedilmiştir. Büyük yazar ardında derin izler bıraktı. Sanatçı, eski büyükelçilerden Yaman Başkut ile tiyatro dünyasının tanınan isimlerinden Acar Başkut'un babasıdır. Onun anısını, sanat anlayışını ve Türk tiyatrosuna katkılarını yaşatmak adına her yıl düzenlenen Afife Tiyatro Ödülleri töreninde, 'İlk Kez O Yıl Sahnelenmiş Olan En Başarılı Yerli Oyunun Yazarı' kategorisinde kendi adına ödül verilmektedir.
Cevat Fehmi Başkut'un Öne Çıkan Çalışmaları
- Gazetecilik yıllarında yayımladığı 'Geceleri Bizi Kimler Bekliyor' adlı röportaj kitabı,
- İstanbul Şehir Tiyatroları'nda sahnelenen ve büyük ilgi gören ilk oyunu 'Büyük Şehir',
- Türk tiyatro tarihinin en bilinen eserlerinden biri olan ve sinemaya da uyarlanan 'Buzlar Çözülmeden'.