Cem Sultan Kimdir?

Cem Sultan, Osmanlı tarihinin en hazin ve fırtınalı sayfalarından birine adını yazdıran, Fatih Sultan Mehmed'in en genç oğlu ve II. Bayezid'in iktidar ortağı adayıdır. 22 Aralık 1459 tarihinde imparatorluğun eski başkenti Edirne'de dünyaya gözlerini açan bu bahtsız şehzade, babasının vefatının ardından tahta geçmek için giriştiği kıyasıya taht mücadelesi ve sonrasında Avrupa topraklarında geçen uzun esaret yıllarıyla tanınır. Henüz otuz altı yıllık kısa ömrüne sığdırdığı devasa siyasi krizler, Rodos şövalyelerinden papalığa kadar uzanan diplomatik esaret zinciri ve nihayetinde gurbet elde gelen şüpheli vefatı, onu Osmanlı tarihinin en çok konuşulan figürlerinden biri haline getirmiştir.

Erken Yaşamı ve Taht Yolundaki İlk Kırılmalar

Sarayda yüksek standartlarda bir eğitim alan Cem Sultan, henüz dört yaşındayken başladığı tahsil hayatında Rumca dahil olmak üzere birçok dili derinlemesine öğrendi. On yaşına ulaştığında, devlet tecrübesi kazanması amacıyla Kastamonu Sancak Beyliği görevine gönderildi. Babası Fatih Sultan Mehmed'in 1472 yılındaki Akkoyunlu seferi sırasında abileri Mustafa ve Bayezid'i yanına alıp kendisini Edirne'de vekil bırakması, genç şehzadenin hayatındaki ilk büyük dönüm noktası oldu. Seferden uzun süre haber alınamaması üzerine lalaları tarafından sultan ilan edilen Cem Sultan, padişahın geri dönüşüyle zor anlar yaşadı; zira Fatih, bu erken tahta çıkış girişimine önayak olan lalaları idam ettirdi. Ertesi yıl, Konya Valisi Şehzade Mustafa'nın ölümü üzerine genç şehzade Konya'ya atandı. Fatih'in 1481'deki vefatı ise iki kardeş arasında geri dönüşü olmayan bir savaşı başlattı. Babasının ünlü yasasındaki kardeş katli maddesi yüzünden hayatından endişe eden Cem Sultan, topladığı kuvvetlerle Bursa'ya yürüyerek saltanatını ilan etti.

Gurbet Yılları ve Rodos'tan Roma'ya Uzanan Esaret

Bursa'da sadece yirmi gün süren saltanatının ardından, Yenişehir Savaşı'nda yenilgiye uğrayan Cem Sultan için zorlu bir kaçış süreci başladı. Önce Karaman beylerinin yardımıyla Mısır'a sığındı ve burada bulunduğu dönemde Mekke'ye giderek hac ibadetini yerine getirdi. Abisi II. Bayezid'in sunduğu emeklilik ve maddi teklifleri reddederek şansını Anadolu'da tekrar denese de Konya ve Ankara kuşatmalarından bir sonuç alamadı. Çaresizlik içinde, Kasım Bey'in yönlendirmesiyle Rodos Şövalyeleri'ne sığınmak zorunda kaldı. Bu adım, onun yedi yıl sürecek Rodos esaretinin ve ardından Avrupa devletlerinin elinde bir koz olarak kullanılacağı karanlık bir dönemin kapısını araladı. Şövalyelerin lideri Pierre d'Aubusson, şehzadeyi elinde tutmak karşılığında Osmanlı'dan her yıl yüklü miktarda altın tahsil etti. Fransız sarayından Vatikan zindanlarına uzanan bu sürgün hayatı, Papa VIII. Innocent ve sonrasında VI. Alexandre döneminde de bir şantaj unsuru olarak devam etti. 1494 yılında Roma'ya giren Fransa Kralı VIII. Charles'ın korumasına geçen talihsiz şehzade, Napoli'ye doğru yapılan yolculuk sırasında aniden hastalandı.

Hazin Son ve Ailenin Dağılan Geleceği

Papa tarafından zehirlendiği düşünülen Cem Sultan, tüm çabalara rağmen kurtarılamayarak 25 Şubat 1495 tarihinde Capua yakınlarında hayata gözlerini yumdu. Ölmeden önce yazdırdığı vasiyetinde, ailesinin korunmasını ve cenazesinin mutlaka vatan toprağına nakledilmesini talep etti. II. Bayezid, başlangıçta kardeşinin naaşı için fidye ödemeyi reddetse de 1499 yılında Napoli'ye karşı savaş ilan ederek cenazeyi teslim aldı. Büyük bir törenle Bursa'ya getirilen naaş, Muradiye Camii haziresindeki türbeye defnedildi. Şehzadenin trajik sonu, geride bıraktığı ailesini de derinden etkiledi. Annesi Çiçek Hatun aynı yıl Mısır'da vebadan can verirken, henüz üç yaşındaki oğlu Oğuz Han amcası tarafından katledildi. Hristiyanlığı seçerek Rodos'ta kalan diğer oğlu Murad ve torunu ise yıllar sonra Kanuni Sultan Süleyman'ın adayı fethi sırasında esir alınarak boğduruldu. Cem Sultan'ın sürgünde geçirdiği bu fırtınalı dönem, Osmanlı İmparatorluğu'nun dış siyasetini tamamen kilitleyerek İspanya zulmünden kaçan Endülüs Müslümanlarına doğrudan askeri yardım ulaştırılmasını da engelledi.

Cem Sultan'ın çocukları:

• Şehzade Oğuz Han: Babasının Avrupa'ya götürüldığü 1482 yılında amcası II. Bayezid'in emriyle zehirlenerek boğdurulmuştur.
• Şehzade Murad: Rodos'ta kalarak Hristiyanlığı seçmiş, Kanuni Sultan Süleyman'ın adayı fethi sırasında ele geçirilerek idam edilmiştir.
• Şehzade Abdullah: Genç yaşta hayatını kaybeden şehzadelerden bir diğeridir.
• Ayşe Sultan ve Gevher Melike Sultan: Saray dışındaki zorlu süreçten etkilenen kız çocuklarıdır.