Bursa'da 1914 senesinde hayata gözlerini açan şair, denemeci ve öykü yazarı Mehmet Celâl Sılay, Türk edebiyatının kendine özgü ve bağımsız kalemlerinden biridir. Edebiyat tarihimizdeki yerini şiirleri, dergileri ve felsefi altyapısıyla pekiştiren yazar, kalemiyle kendi döneminin kültür ortamını derinden etkilemiştir. Yaşamı boyunca disiplinsiz ruh hali ve entelektüel duruşuyla tanınan Sılay, eserlerini gazete sütunlarına ve kendi kurduğu yayın organlarına taşıyarak edebiyat dünyasına sunmuştur.
Askerî Okullardan Felsefe Kürsüsüne Uzanan Gençlik Yılları
Öğretmenlik yapan Ahmet Hamdi Bey ile Fahriye Hanım'ın oğlu olan Celâl Sılay, çocukluğunu Bursa'da geçirmiş ve ilk ile orta öğrenim hayatına Bursa Işıklar Askerî Lisesi bünyesinde adım atmıştır. Ancak sergilediği kurallara uymayan tavırları ve ruhsal rahatsızlıkları nedeniyle buradan uzaklaştırılmıştır. Eğitimini sürdürmesi amacıyla Kuleli Askerî Lisesi'ne gönderilen Sılay, benzer sorunları burada da yaşamıştır. Askerî disipline ayak uyduramayan genç, Kuleli serüvenini de yarıda bırakmak durumunda kalmıştır. Lise eğitimini nihayet 1934 yılında İstanbul'da bulunan Hayriye Lisesi ile İstiklâl Lisesi'nde tamamlamıştır. Ortaöğreniminin ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nde yükseköğrenim görmüştür. Felsefe eğitimi, onun şiirlerindeki derin düşünsel altyapıyı ve hayata bakış açısını biçimlendiren temel unsurlardan biri olmuştur.
Basın Hayatı ve Ahmed Selâmî Sel İmzası
Celâl Sılay, 1940 ile 1951 yılları arasında gazetecilik alanında aktif bir şekilde çalışmıştır. Bu dönemde Vatan, Tasvir-i Efkâr, Her Hafta, Her Gün ve Ticaret Postası gibi dönemin önemli yayınlarında emek vermiştir. Gazete mutfaklarında pişen yazar, 1952 ile 1955 yılları arasında Yeni Memleket gazetesinde yazı işleri müdürlüğü görevini üstlenmiştir. Bu sorumluluk, onun basın dünyasındaki yerini daha da sağlamlaştırmıştır. Sılay, köşe yazarlığı serüveninde kendi isminin yanı sıra farklı müstear isimler de kullanmayı tercih etmiştir. Nitekim 1957-1958 yıllarında Yeni Gazete'de, 1959-1960 yıllarında ise yeniden çalışmaya başladığı Her Gün gazetesinde köşe yazıları yazarak kendisini Ahmed Selâmi Sel takma adıyla okuyucularıyla buluşturmuştur. Takma isimle yazdığı bu köşe yazıları, onun edebi zekasını ve dönemin toplumsal olaylarına yaklaşımını yansıtır.
Yayıncılık Serüveni ve Edebî Dergiler
Celâl Sılay, sadece bir yazar ve şair olmakla kalmamış, aynı zamanda Türk yayıncılık tarihine değerli katkılar sunmuştur. Çıkardığı ve yönettiği dergilerle yeni seslerin duyulmasını sağlamıştır. Bu süreçte 1944 yılında yalnızca dört sayı yayımlanan İşte dergisinin yönetimini üstlenerek dergiciliğe ilk adımlarından birini atmıştır. Daha sonra 1956 ve 1957 yıllarında, on beş sayı boyunca Esi dergisinin başında bulunmuştur. Yayıncılık tutkusu onu sürekli yeni projeler üretmeye sevk etmiştir. Bu tutkunun birer meyvesi olarak şu dergileri kurmuş ve yönetmiştir:
- 1952 ile 1956 yılları arasında yayınlanan ve toplam otuz sayıya ulaşan Doğu ve Batı dergisi,
- 1963-1971 yılları arasında yüz beş sayı gibi uzun bir solukla okuyucuyla buluşan Yeni İnsan dergisi,
- Dönemin edebî eserlerini kitapseverlerle buluştururan Yeni İnsan Yayınları.
Bu yayınlar, o yılların entelektüel çevrelerinde felsefe, sanat ve edebiyat konularının tartışıldığı önemli mecralar haline gelmiştir. Celâl Sılay, hem kurucusu hem de yazarı olduğu bu yayınlarla yeni nesil yazar ve şairlerin yetişmesine zemin hazırlamıştır.
Sessiz Bir Gidiş ve Yeniden Keşfedilen Miras
Sanatçının ömrü, yalnızlık ve edebi çabalarla örülü bir şekilde Şişli'deki bir apartman odasında son bulmuştur. 7 Eylül 1974 tarihinde dairesinde hayata veda etmiştir. Onun bu vefatı hemen fark edilememiştir. Değerli şairin cansız bedeni, ancak ölümünden birkaç gün sonra odasında bulunabilmiştir. Bu hüzünlü son, onun hayatındaki yalnızlığın ve içsel kabuğuna çekilişinin trajik bir göstergesi olmuştur. Uzun yıllar edebi çevrelerde gölgede kalan Celâl Sılay, son yıllarda edebiyat araştırmacıları tarafından yeniden keşfedilmiştir. Unutulmaya yüz tutmuş eserleri, vefatından uzun yıllar sonra, 2000 yılında Doğan Hızlan ve İhsan Yılmaz'ın editörlüğünde Yapı Kredi Yayınları tarafından basılarak edebiyat dünyasına yeniden kazandırılmıştır. Toplu Şiirleri başlığıyla okura sunulan bu derleme, şairin Türk edebiyatındaki hak ettiği itibarı geri kazanmasını sağlamıştır.