Budapeşte'de 27 Ağustos 1955 tarihinde dünyaya gelen Can Togay, Türk sinemasının ve Avrupa sanat dünyasının çok yönlülüğüyle tanınan Macar film yönetmeni, senarist, oyuncu ve şairidir. Siyasi nedenlerle Türkiye'den ayrılarak Macaristan'a sığınan Türkiye Komünist Partisi (TKP) üyesi Gün Benderli ve Necil Togay çiftinin oğlu olarak hayata gözlerini açan sanatçı, çocukluk yıllarını Doğu Almanya sınırları içerisinde geçirerek kozmopolit bir kültür birikimiyle büyümüştür. Bu zengin çocukluk dönemi, onun sanat yolculuğuna yön veren en önemli etkenlerden biri olmuştur.
Çok Kültürlü Bir Eğitim ve Tiyatroyla Tanışma
Sanat dünyasına ilk adımını henüz genç yaşta atan Can Togay, 1969 senesinde Péter Halász'ın kurduğu tiyatro topluluğuna dahil oldu. Buradaki deneyimlerinin ardından yükseköğrenimine odaklanan Togay, 1973 ile 1978 yılları arasında Eötvös Loránd Üniversitesi bünyesinde İngilizce ve Almanca eğitimi aldı. Dil bilimlerine duyduğu ilgi onu aynı zamanda Fransa'ya taşıdı. Mezuniyetinin hemen ardından, 1980 senesine kadar iki yıl boyunca Sorbonne Nouvelle Üniversitesi çatısı altında Jean-Marie Zemb'den Almanca-Fransızca karşılaştırmalı dil bilimi eğitimi aldı.
Dil eğitiminin akabinde sinema sanatına yönelen Can Togay, 1980-1984 yılları arasında Tiyatro ve Film Sanatları Üniversitesi bünyesinde eğitim gördü. Burada efsanevi sinemacı Zoltán Fábri'nin öğrencisi olma şansına erişti. Zoltán Fábri gibi büyük bir ustadan dersler almak, Togay'ın sinematografik bakış açısını derinden etkiledi ve gelecekteki projelerinin temelini oluşturdu. Bu yoğun eğitim yılları, onun hem teorik hem de pratik anlamda yetkin bir sinemacı olarak yetişmesini sağladı.
Sinemada Yönetmenlik ve Oyunculuk Başarıları
Akademik eğitimini başarıyla tamamladıktan sonra sinema sektöründe aktif roller üstlenen Can Togay, hem kamera arkasında hem de kamera önünde adından söz ettirmeyi başardı. Yönetmen koltuğuna oturduğu ve senaryosuna katkıda bulunduğu "A nyaraló" (Yazlıkçı) isimli sinema filmi, 1992 yılında dünyanın en prestijli sinema etkinliklerinden biri kabul edilen Cannes Film Festivali kapsamında gösterilerek izleyiciyle buluştu. Bu uluslararası başarı, onun yönetmenlik kariyerinde önemli bir dönüm noktası oldu.
Yönetmenlik becerisinin yanı sıra oyunculuğuyla da tanınan Togay, 1993 senesinde usta yönetmen Erden Kıral'ın yönettiği "Mavi Sürgün" adlı filmde başrol oynayarak sinemaseverlerin beğenisini topladı. Bu roldeki başarısı, ona Türk sinemasında yeni kapılar açtı. Nitekim bir yıl sonra, 1994'te Yavuz Özkan'ın yönettiği "Bir Sonbahar Hikayesi" filminde canlandırdığı karakterle hafızalara kazındı. Bu filmdeki üstün performansı, sanatçıya çok sayıda prestijli ödül kazandırdı. Togay'ın oyunculuk gücünü tescilleyen bu süreçte layık görüldüğü ödülleri şu şekilde sıralayabiliriz:
- Ankara Uluslararası Film Festivali tarafından verilen En İyi Erkek Oyuncu Ödülü
- ÇASOD (Çağdaş Sinema Oyuncuları Derneği) tarafından takdim edilen En İyi Erkek Oyuncu Ödülü
- İskenderiye Uluslararası Film Festivali kapsamında layık görüldüğü En İyi Erkek Oyuncu Ödülü
Tuna Kıyısındaki Ayakkabılar ve Sanatsal Mirası
Can Togay, sinema ve edebiyat alanındaki üretimlerinin yanı sıra aynı zamanda toplumsal hafızaya kazınan anıt tasarımlarıyla da dünya çapında büyük bir etki uyandırdı. Tarihin en karanlık dönemlerinden biri olan Holokost trajedisine ışık tutan ve 2005 yılında açıldığında büyük ses getiren ünlü "Tuna Kıyısındaki Ayakkabılar" (Shoes on the Danube Bank) anıtı fikri tamamen kendisine aittir. Budapeşte'deki bu etkileyici anıtı heykeltıraş Gyula Pauer ile birlikte tasarlayan Togay, insanlığın ortak acılarını sanatın gücüyle somutlaştırmıştır.
Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de, Tuna Nehri kıyısında yer alan bu anıt, Nazi zulmü sırasında nehir kenarında vurularak nehre atılan Yahudilerin anısını yaşatmaktadır. Demir ayakkabılardan oluşan bu dokunaklı çalışma, bugün dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçilerin uğrak noktası olmaya devam etmektedir. Çok yönlü entelektüel kişiliğiyle tanınan Can Togay, şiirleri, senaryoları, oyunculuğu ve yönetmenliğiyle sanat dünyasındaki üretkenliğini sürdürerek kültürel mirasa katkıda bulunmaya devam etmektedir.